Darslar 35–36 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
35
M. Yu. Lermontov. «Смерть Поэта»
Darslik: 121–125-betlar
MaqsadLermontovning «Смерть Поэта» she’rining yozilish sabablarini, mavzusini va g‘oyasini tushunish; shoir hayotidan asosiy faktlarni bilish.
M. Yu. Lermontov 1814-yilda Moskvada tug‘ilgan; bolaligi buvisining Tarxani mulkida o‘tgan. 1837-yilda Pushkin duelda halok bo‘lganda, Lermontov «Смерть Поэта» she’rini yozdi: u Pushkinning o‘limidan g‘azablangan jamoatchilik fikrini ifoda qildi. She’rda shoir halok bo‘lishida aybdorlar sifatida oliy jamiyatning saroy atrofidagi ayrim vakillari fosh etiladi. She’r qo‘lyozmalarda tez tarqaldi, buning uchun Lermontov Kavkazga surgun qilindi. Keyinroq yana ikkinchi marta surgun qilinadi; 1841-yil 15-iyulda Pyatigorskda duelda halok bo‘ldi. Bu she’r — fuqarolik lirikasi namunasi: shoirning ijtimoiy mas’uliyati va jamiyat ustidan hukm mavzusi.
Namunalar
Mini-matn: «Лермонтов узнал о смерти Пушкина и написал стихотворение. Он выразил гнев людей и обвинил тех, кто довёл поэта до дуэли». (Lermontov Pushkin o‘limi haqida bilib, she’r yozdi.)
«Невольник чести» ibora Pushkin haqida: «or-nomus» qurboni. «Смерть Поэта» ning intonatsiyasi — g‘azabli, murojaat tarzida.
Sinfda faoliyat
«Sud zali». Sinf ikki guruhga bo‘linadi: biri Lermontov nomidan ayblov so‘zi tayyorlaydi, ikkinchisi she’r tarixiy sharoitini izohlaydi.
Mashq
1
Lermontov qachon va qayerda tug‘ilgan?
в 1814 году в Москве
2
«Смерть Поэта» qaysi voqea sababli yozilgan?
гибель Пушкина на дуэли в 1837 году
3
Nima uchun Lermontov Kavkazga surgun qilindi?
She’r oliy jamiyatni qattiq ayblagani va juda tez tarqalgani uchun.
4
Nima uchun «Смерть Поэта» — fuqarolik lirikasi?
Chunki unda shoir shaxsiy his emas, jamiyat uchun muhim masala — shoir taqdiri va ijtimoiy adolat haqida gapiradi.