ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Fe’l turi (vid)

Darslar 23 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
23

§ 23. Fe’l turi (vid)

Darslik: 71–74-betlar
MaqsadFe’l turi (vid) juftliklarini yasash, vidni payt belgilari bilan aniqlash va zamon shakllarini to‘g‘ri tanlash.
Yangi so‘zlar
вид глагола (fe’l turi) · вид глагола (aspect)видовая пара (vid juftligi) · видовая пара (aspect pair)несовершенный вид (tugallanmagan) · несовершенный вид (imperfective)совершенный вид (tugallangan) · совершенный вид (perfective)
Tushuntirish

Tugallanmagan shakldagi fe’llar («что делать?») harakatning jarayonini yoki takrorlanishini bildiradi va uch zamonga ega: «читал, читаю, буду читать». Tugallangan shakldagi fe’llar («что сделать?») harakat natijasini bildiradi va faqat o‘tgan hamda kelasi zamonga ega: «прочитал, прочитаю»; ularda «буду» bilan murakkab kelasi zamon bo‘lmaydi. Ko‘p fe’llar juft hosil qiladi: old qo‘shimcha bilan («мыть – вымыть»), suffiks bilan («выбрать – выбирать», «спросить – спрашивать»), turli o‘zak bilan («брать – взять», «говорить – сказать»). Tugallanmagan shaklga «всегда, каждый день, часто, весь день» kabi so‘zlar mos keladi; tugallangan shaklga «вдруг, наконец, однажды, в один момент». «Начать, стать, продолжать» dan keyin faqat tugallanmagan shakl: «начал читать».

tugallanmagan (что делать?)tugallangan (что сделать?)
решатьрешить
открыватьоткрыть
кластьположить
строитьпостроить
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilida gaplashadigan mehmon so‘radi: «Вы уже купили билеты?» va «Вы часто покупаете билеты?» Birinchi savol natijaga, ikkinchisi takrorlanishga tegishli. O‘quvchi fe’l turini to‘g‘ri tanlab, ikkala savolga ham aniq javob berdi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar, o‘qituvchilar va yozuvchilar fe’l turi bilan natija va takrorlanishni farqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Rus tilida ikki gap yozing: bittasi odat haqida («Обычно я …»), ikkinchisi bir marta bo‘lib tugagan voqea haqida («Однажды я …»).

Namunalar
tugallanmagantugallangan
o‘tganделалсделал
hozirgiделаю—
kelasiбуду делатьсделаю
«Каждое утро он поливал цветы» («НСВ», takror) – «Наконец он полил цветы» («СВ», natija).
«Писать – написать»; «открывать – открыть»; «брать – взять». Kelasi: «буду писать» – «напишу».
Sinfda faoliyat

«Vid juftligi». Bir o‘quvchi tugallanmagan shakl aytadi, ikkinchisi tugallanganini; vaqt belgisi qo‘shilsa, yangi gap tuziladi.

Mashq
1
Juftini toping: «спрашивать», «брать», «говорить».
2
Tanlang: «Я каждый вечер (гулял / погулял) с собакой».
3
Kelasi zamonda yozing: «писать», «написать».
4
Nima uchun «Я буду прочитать» deyish xato?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDerazalarni yopish isitishni kamaytirdimi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →