☰ Mundarija · Rus tili

Fe’l turi (vid)

Darslar 23 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
23

§ 23. Fe’l turi (vid)

Darslik: 71–74-betlar
MaqsadFe’l turi (vid) juftliklarini yasash, vidni payt belgilari bilan aniqlash va zamon shakllarini to‘g‘ri tanlash.
Yangi so‘zlar
вид глагола (fe’l turi) · вид глагола (aspect)видовая пара (vid juftligi) · видовая пара (aspect pair)несовершенный вид (tugallanmagan) · несовершенный вид (imperfective)совершенный вид (tugallangan) · совершенный вид (perfective)
Tushuntirish

Tugallanmagan shakldagi fe’llar («что делать?») harakatning jarayonini yoki takrorlanishini bildiradi va uch zamonga ega: «читал, читаю, буду читать». Tugallangan shakldagi fe’llar («что сделать?») harakat natijasini bildiradi va faqat o‘tgan hamda kelasi zamonga ega: «прочитал, прочитаю»; ularda «буду» bilan murakkab kelasi zamon bo‘lmaydi. Ko‘p fe’llar juft hosil qiladi: old qo‘shimcha bilan («мыть – вымыть»), suffiks bilan («выбрать – выбирать», «спросить – спрашивать»), turli o‘zak bilan («брать – взять», «говорить – сказать»). Tugallanmagan shaklga «всегда, каждый день, часто, весь день» kabi so‘zlar mos keladi; tugallangan shaklga «вдруг, наконец, однажды, в один момент». «Начать, стать, продолжать» dan keyin faqat tugallanmagan shakl: «начал читать».

Namunalar
«Каждое утро он поливал цветы» («НСВ», takror) – «Наконец он полил цветы» («СВ», natija).
«Писать – написать»; «открывать – открыть»; «брать – взять». Kelasi: «буду писать» – «напишу».
Sinfda faoliyat

«Vid juftligi». Bir o‘quvchi tugallanmagan shakl aytadi, ikkinchisi tugallanganini; vaqt belgisi qo‘shilsa, yangi gap tuziladi.

Mashq
1
Juftini toping: «спрашивать», «брать», «говорить».
2
Tanlang: «Я каждый вечер (гулял / погулял) с собакой».
3
Kelasi zamonda yozing: «писать», «написать».
4
Nima uchun «Я буду прочитать» deyish xato?