☰ Mundarija · Rus tili

Fe’llar imlosi

Darslar 22 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
22

§ 22. Fe’llar imlosi

Darslik: 67–70-betlar
MaqsadFe’llar imlosini: noaniq shaklda «ь», «-тся/-ться», shaxs qo‘shimchalari, buyruq mayli, istisno fe’llar va xos tuslanishni bilish.
Yangi so‘zlar
неопределённая форма (noaniq shakl) · неопределённая форма (infinitive)личное окончание (shaxs qo‘shimchasi) · личное окончание (personal ending)повелительное наклонение (buyruq mayli) · повелительное наклонение (imperative)глагол-исключение (istisno fe’l) · глагол-исключение (exceptional verb)
Tushuntirish

Noaniq shakldagi fe’llarda doim yumshoq belgi yoziladi: «любить», «беречь». «-тся» yoki «-ться» ni tanlash uchun savol beriladi: «что делает?» – «-тся» («он учится»), «что делать?» – «-ться» («он хочет учиться»). Shaxs qo‘shimchalari urg‘usiz bo‘lsa, tuslanishni noaniq shakl bo‘yicha aniqlang: «-ить» bilan tugaydigan hamma fe’llar II tuslanishda («ходишь»); istisno: «брить, стелить» (I). II tuslanishga yana «гнать, держать, дышать, слышать» va «смотреть, видеть, ненавидеть, вертеть, терпеть, обидеть, зависеть» kiradi. 2-shaxs birlikda «-ешь/-ишь» yoziladi: «читаешь, строишь». Buyruq mayli «й, и, ь» bilan yasaladi: «читай», «неси», «спрячь». «Хотеть» va «бежать» ikki tuslanish qo‘shimchalarini aralash oladi; «есть» va «дать» xos tuslanadi: «ем, ешь, ест», «дам, дашь, даст».

Namunalar
«Что делает?» – «учится»; «Что делать?» – «учиться». «Ему нравится петь» («-тся», so‘roq: «что делает?»), «Он начал учиться петь» («-ться», so‘roq: «что делать?»).
«Стелить» – I tuslanish: «мы стелем, вы стелете»; «слышать» – II: «слышишь, слышат».
Sinfda faoliyat

«-тся/-ться» sudyasi. O‘qituvchi gap aytadi, bo‘sh joyda «-тся» yoki «-ться» tanlanadi; o‘quvchilar savol berib isbotlaydi.

Mashq
1
«-тся» yoki «-ться»: «Он стремит… к цели», «Он хочет стремит… к цели».
2
Tuslanishni aniqlang va 3-shaxs ko‘plikni yozing: «видеть, держать, стелить, дышать».
3
Buyruq maylini yasang: «встать» (sen), «спрятать» (sen), «вернуть» (siz).
4
Nima uchun «ходишь» fe’lida «и» yoziladi?