☰ Mundarija · Rus tili

Ravishdosh

Darslar 25 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
25

§ 25. Ravishdosh

Darslik: 79–81-betlar
MaqsadRavishdoshni yasash, ravishdosh oborotida tinish belgilarini qo‘yish va «не» ning imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
деепричастие (ravishdosh) · деепричастие (adverbial participle)деепричастный оборот (ravishdosh oboroti) · деепричастный оборот (adverbial participial phrase)добавочное действие (qo‘shimcha harakat) · добавочное действие (additional action)обстоятельство (hol) · обстоятельство (adverbial)
Tushuntirish

Ravishdosh — fe’lning o‘zgarmas shakli; u asosiy harakatga qo‘shimcha harakatni bildiradi va «как? что делая? что сделав?» so‘roqlariga javob beradi. Tugallanmagan ravishdosh asosiy harakat bilan bir vaqtda sodir bo‘ladi va hozirgi zamon negiziga «-а/-я» qo‘shib yasaladi: «читая», «говоря», «слыша». Tugallangan ravishdoshda harakatlar ketma-ket bo‘ladi; u o‘tgan zamon negiziga «-в, -вши, -ши» qo‘shib yasaladi: «прочитав», «вернувшись»; ba’zi fe’llardan «-я» bilan: «войдя», «принеся». Ravishdosh doim gapning egasiga tegishli harakatni bildiradi, shuning uchun «Читая книгу, у меня заболела голова» noto‘g‘ri. Ravishdosh oboroti yozuvda vergul bilan ajratiladi; gap oxiridagi yagona tugallanmagan ravishdosh («Мы шли напевая») va turg‘un ibora tarkibidagi ravishdosh («слушали открыв рот») ajratilmaydi. «Не» ravishdosh bilan ajratib yoziladi («не читая»); «не»siz ishlatilmaydigan ravishdoshlarda qo‘shib yoziladi («ненавидя», «недоумевая»).

Namunalar
«Идя по парку, он слушал птиц» (bir vaqtda). «Прочитав письмо, она улыбнулась» (ketma-ket).
Ajratilmaydi: «Они сидели улыбаясь». Ajratiladi: «Улыбаясь, они сидели у окна».
Sinfda faoliyat

«Qo‘shimcha harakat». Bitta gapni ikki harakat bilan aytib, birini ravishdoshga aylantirish: «Он вошёл и поздоровался» → «Войдя, он поздоровался».

Mashq
1
Tugallanmagan ravishdosh: «думать, молчать, видеть».
2
Tugallangan ravishdosh: «прочитать, вернуться, принести».
3
Vergul qo‘ying: «Выйдя из дома мы пошли к реке».
4
Nima uchun «Читая книгу, у меня заболела голова» xato?