ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Ravishdosh

Darslar 25 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
25

§ 25. Ravishdosh

Darslik: 79–81-betlar
MaqsadRavishdoshni yasash, ravishdosh oborotida tinish belgilarini qo‘yish va «не» ning imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
деепричастие (ravishdosh) · деепричастие (adverbial participle)деепричастный оборот (ravishdosh oboroti) · деепричастный оборот (adverbial participial phrase)добавочное действие (qo‘shimcha harakat) · добавочное действие (additional action)обстоятельство (hol) · обстоятельство (adverbial)
Tushuntirish

Ravishdosh — fe’lning o‘zgarmas shakli; u asosiy harakatga qo‘shimcha harakatni bildiradi va «как? что делая? что сделав?» so‘roqlariga javob beradi. Tugallanmagan ravishdosh asosiy harakat bilan bir vaqtda sodir bo‘ladi va hozirgi zamon negiziga «-а/-я» qo‘shib yasaladi: «читая», «говоря», «слыша». Tugallangan ravishdoshda harakatlar ketma-ket bo‘ladi; u o‘tgan zamon negiziga «-в, -вши, -ши» qo‘shib yasaladi: «прочитав», «вернувшись»; ba’zi fe’llardan «-я» bilan: «войдя», «принеся». Ravishdosh doim gapning egasiga tegishli harakatni bildiradi, shuning uchun «Читая книгу, у меня заболела голова» noto‘g‘ri. Ravishdosh oboroti yozuvda vergul bilan ajratiladi; gap oxiridagi yagona tugallanmagan ravishdosh («Мы шли напевая») va turg‘un ibora tarkibidagi ravishdosh («слушали открыв рот») ajratilmaydi. «Не» ravishdosh bilan ajratib yoziladi («не читая»); «не»siz ishlatilmaydigan ravishdoshlarda qo‘shib yoziladi («ненавидя», «недоумевая»).

fe’ltugallanmagantugallangan
слушатьслушаяпослушав
одеватьсяодеваясьодевшись
делатьделаясделав
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab qoidasida rus tilida yozilgan: «Выходя из класса, закрывайте окна». Ravishdosh ikkinchi harakatni asosiy harakat bilan birga ixcham bildirdi. Gap qisqa va tushunarli chiqdi.

Kim ishlatadi

Qoida yozuvchilar, o‘qituvchilar va e’lon qiluvchilar ravishdosh bilan ikki harakatni bir gapda bildiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinf uchun ikki qoidani rus tilida ravishdosh bilan yozing, masalan «Играя …» yoki «Завершив …» bilan boshlang va vergulni unutmang.

Namunalar
Улыбаясьобстоятельство , девочкаподлежащее вошласказуемое в классобстоятельство .
«Идя по парку, он слушал птиц» (bir vaqtda). «Прочитав письмо, она улыбнулась» (ketma-ket).
Ajratilmaydi: «Они сидели улыбаясь». Ajratiladi: «Улыбаясь, они сидели у окна».
Sinfda faoliyat

«Qo‘shimcha harakat». Bitta gapni ikki harakat bilan aytib, birini ravishdoshga aylantirish: «Он вошёл и поздоровался» → «Войдя, он поздоровался».

Mashq
1
Tugallanmagan ravishdosh: «думать, молчать, видеть».
2
Tugallangan ravishdosh: «прочитать, вернуться, принести».
3
Vergul qo‘ying: «Выйдя из дома мы пошли к реке».
4
Nima uchun «Читая книгу, у меня заболела голова» xato?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliChegirma haqiqiymi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →