ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Ot yasalishi

Darslar 14 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
14

§ 14. Ot yasalishi

Darslik: 36–39-betlar
MaqsadOtlarning suffiks va old qo‘shimcha yordamida yasalishini bilish: shaxs nomlari, harakat va belgi nomlari, kichraytish-erkalash va kattalashtirish shakllari.
Yangi so‘zlar
суффикс (suffiks) · суффикс (suffix)производное слово (yasama so‘z) · производное слово (derived word)название лица (shaxs nomi) · название лица (name of a person)уменьшительно-ласкательный суффикс (kichraytish-erkalash qo‘shimchasi) · уменьшительно-ласкательный суффикс (diminutive suffix)
Tushuntirish

Otlar boshqa so‘z turkumlaridan yasaladi: fe’ldan («прыгать → прыжок», «хранить → хранение»), sifatdan («тёмный → темнота»), sondan («десять → десяток»). Asosiy yasovchi vosita — suffikslar, ba’zan old qo‘shimchalar ham. Erkak shaxs nomlari «-тель, -щик/-чик, -ник, -ист, -ец, -ин, -ич» suffikslari bilan, ularga mos ayol shaxs nomlari «-ниц(а), -щиц(а)/-чиц(а), -к(а), -иц(а)» bilan yasaladi: «водитель – водительница», «лётчик – лётчица», «турист – туристка». Harakat nomlari fe’ldan «-ени(е), -ани(е), -ств(о)» bilan («сохранение», «строительство»), belgi va holat nomlari sifatdan «-ость, -от(а), -изм» bilan («честность», «чистота», «оптимизм») yasaladi. Kichraytish-erkalash suffikslari ham ko‘p: «-ик/-ек, -очк-, -оньк-, -ушк-»; «-ик» kelishikda unli saqlansa yoziladi («столик – столика»), «-ек» esa unli tushib qolsa («листочек – листочка»); «-ищ-» kattalashtirishni bildiradi («домище»).

sifatmavhum ot
смелыйсмелость
добрыйдоброта
храбрыйхрабрость
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilidagi ish e’lonida «Требуется официант или официантка» deb yozilgan. O‘quvchi erkak va ayol kasb nomlarini bilgani uchun e’lonni to‘liq tushundi. Qo‘shimchalar kasb nomining ham, jinsning ham ma’nosini beradi.

Kim ishlatadi

Kadrlar xodimlari, muharrirlar va tarjimonlar kasb nomlarini to‘g‘ri hosil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

«Художник», «спортсмен» va «певец» so‘zlarining ayol shaklini yozing.

Namunalar
Shaxs nomlari: «водитель – водительница», «лётчик – лётчица», «турист – туристка», «самаркандец – самаркандка».
otqo‘shimchayasalgan
дом-икдомик
лист-оклисток
орех-екорешек
Kichraytish va kattalashtirish: «зонтик – нет зонтика» («-ик», unli saqlanadi), «листочек – нет листочка» («-ек», «е» tushib qoladi), «дом – домище» (kattalashtirish).
Sinfda faoliyat

«Kasb yasash». O‘qituvchi erkak kasb nomini aytadi («пловец», «продавец»); guruh ayol shaklini va yasovchi suffiksni topadi.

Mashq
1
Ayol jinsidagi shaklini yasang: «водитель, лётчик, турист, самаркандец».
2
Sifatdan ot yasang: «честный, чистый, тёмный».
3
«-ик» yoki «-ек»ni qo‘ying va tekshiring: «стол…к, листоч…к, нож…к».
4
«Десяток» sondan yasalgan bo‘lsa-da, nima uchun ot hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«Yarim mehnat» pandusiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →