☰ Mundarija · Rus tili

Ot yasalishi

Darslar 14 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
14

§ 14. Ot yasalishi

Darslik: 36–39-betlar
MaqsadOtlarning suffiks va old qo‘shimcha yordamida yasalishini bilish: shaxs nomlari, harakat va belgi nomlari, kichraytish-erkalash va kattalashtirish shakllari.
Yangi so‘zlar
суффикс (suffiks) · суффикс (suffix)производное слово (yasama so‘z) · производное слово (derived word)название лица (shaxs nomi) · название лица (name of a person)уменьшительно-ласкательный суффикс (kichraytish-erkalash qo‘shimchasi) · уменьшительно-ласкательный суффикс (diminutive suffix)
Tushuntirish

Otlar boshqa so‘z turkumlaridan yasaladi: fe’ldan («прыгать → прыжок», «хранить → хранение»), sifatdan («тёмный → темнота»), sondan («десять → десяток»). Asosiy yasovchi vosita — suffikslar, ba’zan old qo‘shimchalar ham. Erkak shaxs nomlari «-тель, -щик/-чик, -ник, -ист, -ец, -ин, -ич» suffikslari bilan, ularga mos ayol shaxs nomlari «-ниц(а), -щиц(а)/-чиц(а), -к(а), -иц(а)» bilan yasaladi: «водитель – водительница», «лётчик – лётчица», «турист – туристка». Harakat nomlari fe’ldan «-ени(е), -ани(е), -ств(о)» bilan («сохранение», «строительство»), belgi va holat nomlari sifatdan «-ость, -от(а), -изм» bilan («честность», «чистота», «оптимизм») yasaladi. Kichraytish-erkalash suffikslari ham ko‘p: «-ик/-ек, -очк-, -оньк-, -ушк-»; «-ик» kelishikda unli saqlansa yoziladi («столик – столика»), «-ек» esa unli tushib qolsa («листочек – листочка»); «-ищ-» kattalashtirishni bildiradi («домище»).

Namunalar
Shaxs nomlari: «водитель – водительница», «лётчик – лётчица», «турист – туристка», «самаркандец – самаркандка».
Kichraytish va kattalashtirish: «зонтик – нет зонтика» («-ик», unli saqlanadi), «листочек – нет листочка» («-ек», «е» tushib qoladi), «дом – домище» (kattalashtirish).
Sinfda faoliyat

«Kasb yasash». O‘qituvchi erkak kasb nomini aytadi («пловец», «продавец»); guruh ayol shaklini va yasovchi suffiksni topadi.

Mashq
1
Ayol jinsidagi shaklini yasang: «водитель, лётчик, турист, самаркандец».
2
Sifatdan ot yasang: «честный, чистый, тёмный».
3
«-ик» yoki «-ек»ni qo‘ying va tekshiring: «стол…к, листоч…к, нож…к».
4
«Десяток» sondan yasalgan bo‘lsa-da, nima uchun ot hisoblanadi?