§ 14. Ot yasalishi
Otlar boshqa so‘z turkumlaridan yasaladi: fe’ldan («прыгать → прыжок», «хранить → хранение»), sifatdan («тёмный → темнота»), sondan («десять → десяток»). Asosiy yasovchi vosita — suffikslar, ba’zan old qo‘shimchalar ham. Erkak shaxs nomlari «-тель, -щик/-чик, -ник, -ист, -ец, -ин, -ич» suffikslari bilan, ularga mos ayol shaxs nomlari «-ниц(а), -щиц(а)/-чиц(а), -к(а), -иц(а)» bilan yasaladi: «водитель – водительница», «лётчик – лётчица», «турист – туристка». Harakat nomlari fe’ldan «-ени(е), -ани(е), -ств(о)» bilan («сохранение», «строительство»), belgi va holat nomlari sifatdan «-ость, -от(а), -изм» bilan («честность», «чистота», «оптимизм») yasaladi. Kichraytish-erkalash suffikslari ham ko‘p: «-ик/-ек, -очк-, -оньк-, -ушк-»; «-ик» kelishikda unli saqlansa yoziladi («столик – столика»), «-ек» esa unli tushib qolsa («листочек – листочка»); «-ищ-» kattalashtirishni bildiradi («домище»).
| sifat | mavhum ot |
|---|---|
| смелый | смелость |
| добрый | доброта |
| храбрый | храбрость |
Rus tilidagi ish e’lonida «Требуется официант или официантка» deb yozilgan. O‘quvchi erkak va ayol kasb nomlarini bilgani uchun e’lonni to‘liq tushundi. Qo‘shimchalar kasb nomining ham, jinsning ham ma’nosini beradi.
Kadrlar xodimlari, muharrirlar va tarjimonlar kasb nomlarini to‘g‘ri hosil qiladi.
«Художник», «спортсмен» va «певец» so‘zlarining ayol shaklini yozing.
| ot | qo‘shimcha | yasalgan |
|---|---|---|
| дом | -ик | домик |
| лист | -ок | листок |
| орех | -ек | орешек |
«Kasb yasash». O‘qituvchi erkak kasb nomini aytadi («пловец», «продавец»); guruh ayol shaklini va yasovchi suffiksni topadi.