Darslar 19–20 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
19
§ 19. Olmosh
Darslik: 57–60-betlar
MaqsadOlmosh turkumlarini farqlash, shaxs olmoshlarini turlash va noaniq hamda inkor olmoshlarini to‘g‘ri yozish.
Olmosh predmetni, belgini yoki miqdorni ko‘rsatadi, lekin ularni nomlamaydi. Olmoshlar to‘qqiz guruhga bo‘linadi: shaxs («я, ты, он»), o‘zlik («себя»), egalik («мой, наш»), ko‘rsatish («этот, тот»), so‘roq («кто? что?»), nisbiy («который»), gumon («кто-то, кто-нибудь, кое-кто»), inkor («никто, ничто») va belgilash («каждый, любой, сам»). Shaxs olmoshlari turlanadi: «я – меня – мне – меня – мной – обо мне». 3-shaxs olmoshlariga predlogdan keyin «н» qo‘shiladi: «у него, к нему, с ним, о нём». Gumon olmoshlari «-то, -либо, -нибудь, кое-» bilan yasaladi va chiziqcha bilan yoziladi. Inkor olmoshlari «ни-» (kelishikda: «никто – никого») va «не-» («некого, нечего») bilan yasaladi; predlog bilan ular ajratib yoziladi: «ни у кого», «не у кого».
Namunalar
«Кто-то позвонил» – kimdir noma’lum, lekin aniq; «Позвони кому-нибудь» – istalgan odam; «Кое-кто знает ответ» – so‘zlovchi biladi, aytmaydi.
«Мне не у кого спросить» (so‘rash mumkin emas) – «Я ни у кого не спросил» (hech kimdan so‘ramadim).
Sinfda faoliyat
«Olmosh kartochkasi». O‘qituvchi gap aytadi; o‘quvchi olmoshni topib, guruhini nomlaydi.
Mashq
1
To‘ldiring: «Я дал книгу (он) и пошёл к (он)».
ему; к нему
2
Tanlang: «Мне (не у кого / ни у кого) спросить дорогу».