ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Olmosh va takrorlash

Darslar 19–20 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
19

§ 19. Olmosh

Darslik: 57–60-betlar
MaqsadOlmosh turkumlarini farqlash, shaxs olmoshlarini turlash va noaniq hamda inkor olmoshlarini to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
местоимение (olmosh) · местоимение (pronoun)неопределённое местоимение (gumon olmoshi) · неопределённое местоимение (indefinite pronoun)отрицательное местоимение (inkor olmoshi) · отрицательное местоимение (negative pronoun)возвратное местоимение (o‘zlik olmoshi) · возвратное местоимение (reflexive pronoun)
Tushuntirish

Olmosh predmetni, belgini yoki miqdorni ko‘rsatadi, lekin ularni nomlamaydi. Olmoshlar to‘qqiz guruhga bo‘linadi: shaxs («я, ты, он»), o‘zlik («себя»), egalik («мой, наш»), ko‘rsatish («этот, тот»), so‘roq («кто? что?»), nisbiy («который»), gumon («кто-то, кто-нибудь, кое-кто»), inkor («никто, ничто») va belgilash («каждый, любой, сам»). Shaxs olmoshlari turlanadi: «я – меня – мне – меня – мной – обо мне». 3-shaxs olmoshlariga predlogdan keyin «н» qo‘shiladi: «у него, к нему, с ним, о нём». Gumon olmoshlari «-то, -либо, -нибудь, кое-» bilan yasaladi va chiziqcha bilan yoziladi. Inkor olmoshlari «ни-» (kelishikda: «никто – никого») va «не-» («некого, нечего») bilan yasaladi; predlog bilan ular ajratib yoziladi: «ни у кого», «не у кого».

so‘zma’nomisol
что-тоnoma’lumЧто-то упало.
что-нибудьistalganКупи что-нибудь вкусное.
кое-чтоbilaman, aytmaymanКое-что я тебе покажу.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab darvozasida rus tilida gaplashadigan mehmon o‘quvchidan so‘radi: «Вы куда-нибудь идёте сегодня?» O‘quvchi «Нет, никуда не иду» deb javob berdi. Noaniq va inkor ravishli olmoshlar so‘rov va javobni aniq qiladi.

Kim ishlatadi

Xizmat ko‘rsatuvchilar, gidlar va tarjimonlar noaniq so‘rov va inkorni shunday so‘zlar bilan aniq bildiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Rus tilida ikki savol va ikki javob yozing: «где-нибудь», «нигде», «кто-нибудь» va «никто» so‘zlarini ishlating.

Namunalar
inkormisol
ни с кемЯ ни с кем не играл.
не с кемМне не с кем играть.
«Кто-то позвонил» – kimdir noma’lum, lekin aniq; «Позвони кому-нибудь» – istalgan odam; «Кое-кто знает ответ» – so‘zlovchi biladi, aytmaydi.
«Мне не у кого спросить» (so‘rash mumkin emas) – «Я ни у кого не спросил» (hech kimdan so‘ramadim).
Sinfda faoliyat

«Olmosh kartochkasi». O‘qituvchi gap aytadi; o‘quvchi olmoshni topib, guruhini nomlaydi.

Mashq
1
To‘ldiring: «Я дал книгу (он) и пошёл к (он)».
2
Tanlang: «Мне (не у кого / ни у кого) спросить дорогу».
3
Guruhini ayting: «себя», «каждый», «чей».
4
Nima uchun «с ним» deyiladi, «с им» emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yil qori toza suvmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →