§ 19. Olmosh
Olmosh predmetni, belgini yoki miqdorni ko‘rsatadi, lekin ularni nomlamaydi. Olmoshlar to‘qqiz guruhga bo‘linadi: shaxs («я, ты, он»), o‘zlik («себя»), egalik («мой, наш»), ko‘rsatish («этот, тот»), so‘roq («кто? что?»), nisbiy («который»), gumon («кто-то, кто-нибудь, кое-кто»), inkor («никто, ничто») va belgilash («каждый, любой, сам»). Shaxs olmoshlari turlanadi: «я – меня – мне – меня – мной – обо мне». 3-shaxs olmoshlariga predlogdan keyin «н» qo‘shiladi: «у него, к нему, с ним, о нём». Gumon olmoshlari «-то, -либо, -нибудь, кое-» bilan yasaladi va chiziqcha bilan yoziladi. Inkor olmoshlari «ни-» (kelishikda: «никто – никого») va «не-» («некого, нечего») bilan yasaladi; predlog bilan ular ajratib yoziladi: «ни у кого», «не у кого».
| so‘z | ma’no | misol |
|---|---|---|
| что-то | noma’lum | Что-то упало. |
| что-нибудь | istalgan | Купи что-нибудь вкусное. |
| кое-что | bilaman, aytmayman | Кое-что я тебе покажу. |
Maktab darvozasida rus tilida gaplashadigan mehmon o‘quvchidan so‘radi: «Вы куда-нибудь идёте сегодня?» O‘quvchi «Нет, никуда не иду» deb javob berdi. Noaniq va inkor ravishli olmoshlar so‘rov va javobni aniq qiladi.
Xizmat ko‘rsatuvchilar, gidlar va tarjimonlar noaniq so‘rov va inkorni shunday so‘zlar bilan aniq bildiradi.
Rus tilida ikki savol va ikki javob yozing: «где-нибудь», «нигде», «кто-нибудь» va «никто» so‘zlarini ishlating.
| inkor | misol |
|---|---|
| ни с кем | Я ни с кем не играл. |
| не с кем | Мне не с кем играть. |
«Olmosh kartochkasi». O‘qituvchi gap aytadi; o‘quvchi olmoshni topib, guruhini nomlaydi.