ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Ot: takrorlash va kelishik ma’nolari

Darslar 11–12 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
11

§ 11. Ot (takrorlash va umumlashtirish)

Darslik: 28–29-betlar
MaqsadOtning grammatik belgilarini (jins, son, kelishik, turlari) takrorlash, umumiy jinsli va turlanmaydigan otlarning jinsini aniqlash.
Yangi so‘zlar
существительное общего рода (umumiy jinsli ot) · существительное общего рода (common-gender noun)одушевлённое (jonli) · одушевлённое (animate)нарицательное (turdosh) · нарицательное (common noun)несклоняемое (turlanmaydigan) · несклоняемое (indeclinable)
Tushuntirish

Ot predmetni bildiradi va «кто? что?» so‘rog‘iga javob beradi. U jins (erkak, ayol, o‘rta), son va kelishik bo‘yicha o‘zgaradi; atoqli va turdosh, jonli va jonsiz otlar farqlanadi. Gapda ot ko‘pincha ega yoki to‘ldiruvchi bo‘ladi. Umumiy jinsli otlar «-а/-я» bilan tugaydi va gapdagi ma’noga qarab erkak yoki ayolni bildiradi: «Он такой неряха», «Она такая неряха». Turlanmaydigan jonsiz otlar odatda o‘rta jinsda («метро», «пальто»), turlanmaydigan hayvon nomlari erkak jinsda («кенгуру»); «кофе» — erkak jinsda (so‘zlashuv nutqida o‘rta jins ham mumkin). Qisqartmalar va geografik nomlarning jinsi bosh so‘zga qarab aniqlanadi: «Миссисипи» — daryo, ayol jinsi.

guruhqoidamisol
umumiy jinsham m., ham f.плакса, сирота, умница
turlanmaydiganko‘pincha o‘rta jinsтакси, пальто, радио
turlanmaydigan jonivorodatda erkak jinsiпони, шимпанзе
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab musiqa xonasida rus tilida gaplashadigan mehmon pianinoni ko‘rsatdi, o‘quvchi esa «Какое красивое пианино!» dedi. «Пианино» o‘zgarmaydigan o‘rta jinsli so‘z bo‘lgani uchun sifat «какое» shaklida keldi. Jinsni bilish xato gapni oldini oladi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar, muharrirlar va o‘qituvchilar o‘zgarmaydigan so‘zlar bilan sifat va fe’lni to‘g‘ri moslashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

«Такси» va «радио» so‘zlari bilan mos sifat ishlatib, rus tilida ikkita gap yozing.

Namunalar
«Мой брат — ужасный соня», «Моя сестра — ужасная соня»: bitta so‘z, sifat esa odamning jinsiga moslashadi.
«Шампунь» («м».), «рожь» («ж».), «тюль» («м».): yumshoq belgidagi otlarning jinsini yodlash kerak.
Sinfda faoliyat

«Jinsni top». Kartochkalarda otlar; o‘quvchi jinsini aytadi va «мой/моя/моё» bilan tasdiqlaydi.

Mashq
1
Jinsini aniqlang: «шампунь, рожь, тюль, мозоль».
2
Turlanmaydigan otlarning jinsini ayting: «метро, кофе, кенгуру».
3
«Неряха» so‘zi bilan ikkita gap tuzing: biri erkak, biri ayol haqida.
4
Nima uchun «Миссисипи» so‘zi ayol jinsida deb hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBakteriya va Yer massasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →