§ 11. Ot (takrorlash va umumlashtirish)
Ot predmetni bildiradi va «кто? что?» so‘rog‘iga javob beradi. U jins (erkak, ayol, o‘rta), son va kelishik bo‘yicha o‘zgaradi; atoqli va turdosh, jonli va jonsiz otlar farqlanadi. Gapda ot ko‘pincha ega yoki to‘ldiruvchi bo‘ladi. Umumiy jinsli otlar «-а/-я» bilan tugaydi va gapdagi ma’noga qarab erkak yoki ayolni bildiradi: «Он такой неряха», «Она такая неряха». Turlanmaydigan jonsiz otlar odatda o‘rta jinsda («метро», «пальто»), turlanmaydigan hayvon nomlari erkak jinsda («кенгуру»); «кофе» — erkak jinsda (so‘zlashuv nutqida o‘rta jins ham mumkin). Qisqartmalar va geografik nomlarning jinsi bosh so‘zga qarab aniqlanadi: «Миссисипи» — daryo, ayol jinsi.
| guruh | qoida | misol |
|---|---|---|
| umumiy jins | ham m., ham f. | плакса, сирота, умница |
| turlanmaydigan | ko‘pincha o‘rta jins | такси, пальто, радио |
| turlanmaydigan jonivor | odatda erkak jinsi | пони, шимпанзе |
Maktab musiqa xonasida rus tilida gaplashadigan mehmon pianinoni ko‘rsatdi, o‘quvchi esa «Какое красивое пианино!» dedi. «Пианино» o‘zgarmaydigan o‘rta jinsli so‘z bo‘lgani uchun sifat «какое» shaklida keldi. Jinsni bilish xato gapni oldini oladi.
Tarjimonlar, muharrirlar va o‘qituvchilar o‘zgarmaydigan so‘zlar bilan sifat va fe’lni to‘g‘ri moslashtiradi.
«Такси» va «радио» so‘zlari bilan mos sifat ishlatib, rus tilida ikkita gap yozing.
«Jinsni top». Kartochkalarda otlar; o‘quvchi jinsini aytadi va «мой/моя/моё» bilan tasdiqlaydi.