Darslar 11–12 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
11
§ 11. Ot (takrorlash va umumlashtirish)
Darslik: 28–29-betlar
MaqsadOtning grammatik belgilarini (jins, son, kelishik, turlari) takrorlash, umumiy jinsli va turlanmaydigan otlarning jinsini aniqlash.
Yangi so‘zlar
существительное общего рода (umumiy jinsli ot) · существительное общего рода (common-gender noun)одушевлённое (jonli) · одушевлённое (animate)нарицательное (turdosh) · нарицательное (common noun)несклоняемое (turlanmaydigan) · несклоняемое (indeclinable)
Tushuntirish
Ot predmetni bildiradi va «кто? что?» so‘rog‘iga javob beradi. U jins (erkak, ayol, o‘rta), son va kelishik bo‘yicha o‘zgaradi; atoqli va turdosh, jonli va jonsiz otlar farqlanadi. Gapda ot ko‘pincha ega yoki to‘ldiruvchi bo‘ladi. Umumiy jinsli otlar «-а/-я» bilan tugaydi va gapdagi ma’noga qarab erkak yoki ayolni bildiradi: «Он такой неряха», «Она такая неряха». Turlanmaydigan jonsiz otlar odatda o‘rta jinsda («метро», «пальто»), turlanmaydigan hayvon nomlari erkak jinsda («кенгуру»); «кофе» — erkak jinsda (so‘zlashuv nutqida o‘rta jins ham mumkin). Qisqartmalar va geografik nomlarning jinsi bosh so‘zga qarab aniqlanadi: «Миссисипи» — daryo, ayol jinsi.
Namunalar
«Мой брат — ужасный соня», «Моя сестра — ужасная соня»: bitta so‘z, sifat esa odamning jinsiga moslashadi.