ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Fe’l va uning kategoriyalari

Darslar 21 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
21

§ 21. Fe’l. Fe’l kategoriyalari

Darslik: 64–66-betlar
MaqsadFe’lning kategoriyalarini (shakl, o‘timlilik, mayl, zamon, shaxs, son, jins) aniqlash va I hamda II tuslanish shakllarini hosil qilish.
Yangi so‘zlar
инфинитив (noaniq shakl) · инфинитив (infinitive)переходный глагол (o‘timli fe’l) · переходный глагол (transitive verb)наклонение (mayl) · наклонение (mood)спряжение (tuslanish) · спряжение (conjugation)
Tushuntirish

Fe’l harakat yoki holatni bildiradi. Uning boshlang‘ich shakli — noaniq shakl («инфинитив»): «ходить», «беречь». Fe’l tugallanmagan («что делать?») va tugallangan («что сделать?») shaklda bo‘ladi. O‘timli fe’llar tushum kelishigidagi otni predlogsiz boshqaradi («читать книгу»); boshqa fe’llar va «-ся» li fe’llar o‘timsiz. Mayl uchta: aniqlik («пишу, буду писать»), buyruq-istak («пиши») va shart («писал бы»). Hozirgi va kelasi zamonda fe’l shaxs va son bo‘yicha tuslanadi, o‘tgan zamonda jins va son bo‘yicha o‘zgaradi. Tuslanish ikkita: I tuslanishda shaxs qo‘shimchalarida «е/ё, у/ю» («рисуешь, рисуют»), II da «и, а/я» («строишь, строят») bo‘ladi.

shaxsI tuslanish: ждатьII tuslanish: говорить
яждуговорю
тыждёшьговоришь
онждётговорит
мыждёмговорим
выждётеговорите
ониждутговорят
яучутыучишьон, она, оноучитмыучимвыучитеониучат

он учит

hozirgi zamon · учить · II-tuslanish: -ишь, -ит, -им, -ите

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabdagi rus tilidagi ko‘rsatmada yozilgan edi: «Прочитайте инструкцию, затем сложите листы по порядку». Buyruq shakli har bir qadamni aniq aytdi. Natijada hamma bir xil usulda ishladi.

Kim ishlatadi

Ko‘rsatma yozuvchilar, o‘qituvchilar va e’lon qiluvchilar buyruq shaklida aniq qadamlar beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfdoshingizga kutubxonaga yo‘lni tushuntiruvchi uch qisqa buyruq gapini rus tilida yozing.

Namunalar
«Я рисую, ты рисуешь, он рисует; мы рисуем, вы рисуете, они рисуют» – I tuslanish. «Я строю, ты строишь … они строят» – II tuslanish.
Mayllar: «Он читает» (aniqlik), «Читай!» (buyruq), «Он прочитал бы» (shart).
Sinfda faoliyat

«Fe’l poyezdi». Fe’lni aytadi, keyingi o‘quvchi mayl, zamon yoki shaxsni o‘zgartiradi: «читать → читаю → читай → читал бы».

Mashq
1
Maylni aniqlang: «читай», «читал бы», «читаю».
2
«Танцевать» fe’lini birlikdagi 1-, 2-, 3-shaxsda tuslang.
3
Qaysi fe’l o‘timli: «читать (книгу)», «спать», «умываться»?
4
Nima uchun «заниматься» o‘timsiz fe’l?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yil qori toza suvmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →