Darslar 21 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
21
§ 21. Fe’l. Fe’l kategoriyalari
Darslik: 64–66-betlar
MaqsadFe’lning kategoriyalarini (shakl, o‘timlilik, mayl, zamon, shaxs, son, jins) aniqlash va I hamda II tuslanish shakllarini hosil qilish.
Fe’l harakat yoki holatni bildiradi. Uning boshlang‘ich shakli — noaniq shakl («инфинитив»): «ходить», «беречь». Fe’l tugallanmagan («что делать?») va tugallangan («что сделать?») shaklda bo‘ladi. O‘timli fe’llar tushum kelishigidagi otni predlogsiz boshqaradi («читать книгу»); boshqa fe’llar va «-ся» li fe’llar o‘timsiz. Mayl uchta: aniqlik («пишу, буду писать»), buyruq-istak («пиши») va shart («писал бы»). Hozirgi va kelasi zamonda fe’l shaxs va son bo‘yicha tuslanadi, o‘tgan zamonda jins va son bo‘yicha o‘zgaradi. Tuslanish ikkita: I tuslanishda shaxs qo‘shimchalarida «е/ё, у/ю» («рисуешь, рисуют»), II da «и, а/я» («строишь, строят») bo‘ladi.
Namunalar
«Я рисую, ты рисуешь, он рисует; мы рисуем, вы рисуете, они рисуют» – I tuslanish. «Я строю, ты строишь … они строят» – II tuslanish.