ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Leksika: so‘z ma’nosi va sinonimlar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
1

§ 1. So‘zning ma’nosi. Bir ma’noli va ko‘p ma’noli so‘zlar

Darslik: 3–5-betlar
MaqsadSo‘zning leksik ma’nosini, bir ma’noli va ko‘p ma’noli so‘zlarni, to‘g‘ri va ko‘chma ma’noni farqlashni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
лексика (leksika, lug‘at tarkibi) · лексика (vocabulary of a language)однозначное слово (bir ma’noli so‘z) · однозначное слово (monosemantic word)многозначное слово (ko‘p ma’noli so‘z) · многозначное слово (polysemantic word)переносное значение (ko‘chma ma’no) · переносное значение (figurative meaning)
Tushuntirish

Tilning barcha so‘zlari yig‘indisi leksika yoki lug‘at tarkibi deb ataladi. Har bir so‘zning o‘z leksik ma’nosi bor: u so‘z nimani anglatishini bildiradi. Faqat bitta ma’noga ega so‘zlar bir ma’noli, bir nechta ma’noga ega so‘zlar ko‘p ma’noli deyiladi. Bir ma’noli so‘zlar ko‘pincha terminlar va aniq narsalarning nomlari bo‘ladi: «гипотенуза», «ромашка». Ko‘p ma’noli so‘zning asosiy ma’nosi to‘g‘ri ma’no, nutqda o‘xshashlik asosida hosil bo‘lgan ma’nosi esa ko‘chma ma’no deyiladi: «горячий чай» (to‘g‘ri), «горячий спор» (ko‘chma). Qaysi ma’no ishlatilganini faqat gap ichidagi kontekst ko‘rsatadi, shuning uchun noma’lum so‘zni izohli lug‘atdan qidiring.

eshik uchunbuloqmusiqa belgisiключ
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rassomlik to‘garagida rus tilida gaplashadigan o‘qituvchi «Она взяла кисть и начала рисовать» dedi, keyin stolga ishora qilib «На столе лежит кисть винограда» dedi. O‘quvchi «кисть» so‘zi ikki xil ma’noda kelganini gap mazmunidan tushundi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar, rus tili o‘qituvchilari va lug‘at tuzuvchilar ko‘p ma’noli so‘zni mazmunga qarab to‘g‘ri tushunadi.

Bugun sinab ko‘ring

«Нос» kabi ikki ma’noli so‘zni tanlab, har bir ma’no uchun rus tilida qisqa gap yozing.

Namunalar
ma’nomisol
to‘g‘riзолотое кольцо
ko‘chmaзолотой человек
Ko‘p ma’noli so‘z «ножка»: 1) «ножка стула» – mebelning tayanch qismi; 2) «ножка гриба» – qo‘ziqorinning past qismi; 3) «ножка» – kichkina oyoq (erkalash shakli).
To‘g‘ri va ko‘chma ma’no: «Холодный ветер дул с гор» (to‘g‘ri), «Он встретил нас холодным взглядом» (ko‘chma: do‘stona emas).
Sinfda faoliyat

«Ma’noni topamiz». O‘qituvchi bitta ko‘p ma’noli so‘zni aytadi («лист»), guruhlar 2 daqiqada u bilan iloji boricha ko‘p turli ma’noli gaplar tuzadi; eng ko‘p ma’no topgan guruh yutadi.

Mashq
1
«Ромашка» va «лист» so‘zlaridan qaysi biri bir ma’noli? Izohlang.
2
«Ручка» so‘zining ikkita ma’nosini gaplarda ko‘rsating.
3
To‘g‘ri yoki ko‘chma ma’noni aniqlang: «каменная стена» va «каменное сердце».
4
Nima uchun «компьютер» so‘zi bir ma’noli, «мышь» esa ko‘p ma’noli deb hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFakt-chek klubi: birinchi da’voHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →