§ 18. Son
Son predmetning miqdorini, sanoqdagi tartibini bildiradi va «сколько? который?» so‘roqlariga javob beradi. Tuzilishi bo‘yicha sonlar sodda («пять»), qo‘shma («пятьдесят») va tarkibli («сорок две») bo‘ladi; ma’nosi bo‘yicha miqdor, tartib, jamlovchi («двое») va kasr sonlarga bo‘linadi. «Один» jins, son va kelishik bo‘yicha o‘zgaradi; «два» ayol jinsida «две» bo‘ladi. «Два, три, четыре» dan keyin ot birlikdagi qaratqich kelishigida («три книги»), «пять» va undan keyingi sonlardan keyin ko‘plikdagi qaratqich kelishigida («пять книг»). Tarkibli miqdor sonlarda hamma qismi turlanadi («шестидесяти семи»), tarkibli tartib sonlarda esa faqat oxirgi so‘z («шестьдесят седьмого»). Jamlovchi sonlar («двое, трое, четверо») erkak jinsidagi shaxs otlari, «дети, люди» va faqat ko‘plikdagi otlar bilan keladi, ayol jinsidagi otlar bilan kelmaydi.
| son | ot |
|---|---|
| одна | ручка |
| три | ручки |
| шесть | ручек |
| двадцать две | ручки |
Maktab sport kuni uchun o‘quvchi rus tilida e’lon yozdi: «В соревнованиях участвуют двадцать одна девочка и тридцать два мальчика». «Одна» va «два» sonlari otlarga to‘g‘ri moslashgani uchun sonlar aniq o‘qildi. Noto‘g‘ri shakl sanoqni chalkashtirishi mumkin.
Kassirlar, e’lon qiluvchilar va gidlar sonlarni otga mos holda aniq aytadi.
Sahifa, kun va daqiqa uchun 32, 54 va 61 sonlarini rus tilida so‘z bilan, to‘g‘ri shaklda yozing.
| yig‘ma son | ot |
|---|---|
| двое | друзей |
| трое | детей |
| пятеро | щенков |
«Sonni ayt». Raqamli kartochka ko‘tariladi; o‘quvchi uni so‘z bilan va ot bilan birga aytadi.