☰ Mundarija · Rus tili

Nisbiy sifatlar

Darslar 16 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
16

§ 16. Nisbiy sifatlar

Darslik: 44–46-betlar
MaqsadNisbiy sifatlarning ma’nolarini, yasalishini va «н/нн» imlosini bilish.
Yangi so‘zlar
относительное прилагательное (nisbiy sifat) · относительное прилагательное (relative adjective)производная основа (yasama negiz) · производная основа (derived stem)материал (material) · материал (material)исключение (istisno) · исключение (exception)
Tushuntirish

Nisbiy sifatlar boshqa so‘zlardan yasaladi va predmetning boshqa predmetga munosabatini bildiradi: material («шёлковый платок»), payt («июльская жара»), joy («городской парк»), vazifa («спортивный зал»). Ularda daraja shakllari va qisqa shakl bo‘lmaydi. Suffikslar: «-н-» («речной»), «-ск-» («узбекский»), «-ов-/-ев-» («дубовый»), «-ан-/-ян-» («песчаный», «костяной»), «-енн-/-онн-» («клюквенный», «революционный»). «-ан-, -ян-» suffikslarida bitta «н» yoziladi: «песчаный», «земляной»; istisno: «стеклянный, оловянный, деревянный» (ikkita «н»). Ikkita «нн» yoziladi, agar negiz «н» bilan tugasa va «-н-» qo‘shilsa («вагон + н = вагонный»), hamda «-енн-/-онн-» suffikslarida.

Namunalar
«Вагон» + «-н-» = «вагонный» («нн»: negiz «н» bilan tugaydi); «кость» + «-ян-» = «костяной» (bitta «н»).
«Революция» + «-онн-» = «революционный»; «земля» + «-ян-» = «земляной»; «осень» + «-н-» = «осенний» (negiz «н» bilan tugaydi, shuning uchun «нн»).
Sinfda faoliyat

«Material va payt». Kartochkalarda sifat; o‘quvchilar ularni «material / payt / joy / vazifa» ustunlariga ajratadi.

Mashq
1
Nisbiy sifat yasang: «вагон, кость, песок, революция».
2
«Песчаный» va «вагонный» so‘zlarida «н»/«нн» imlosini izohlang.
3
Ma’nosini aniqlang: «летний лагерь», «шёлковый платок», «городской парк».
4
Nima uchun «деревянный» ikkita «нн» bilan yoziladi?