§ 13. Otlarning turlanishi
Rus tilida otlarning uch turlanishi bor. I turlanishga «-а, -я» bilan tugaydigan erkak va ayol jinsidagi otlar kiradi: «гора», «неделя», «юноша». II turlanishga nol oxirgi qo‘shimchali erkak jinsidagi va «-о, -е» li o‘rta jinsdagi otlar kiradi: «дом», «конь», «село», «поле». III turlanishga «-ь» bilan tugaydigan ayol jinsidagi otlar kiradi: «тетрадь», «мышь». «-ий, -ия, -ие» bilan tugaydigan otlarda o‘rin-payt kelishigi qo‘shimchasi «-ии» bo‘ladi: «в санатории», «о станции», «в здании»; «-ия» li ayol jinsidagi otlarning jo‘nalish kelishigi shakli ham «-ии» («станции»), «-ий, -ие» li otlarda esa «-ию» («санаторию», «зданию»). «Время» kabi «-мя» bilan tugaydigan o‘n otlar («бремя, время, вымя, знамя, имя, пламя, племя, семя, стремя, темя») qaratqich, jo‘nalish va o‘rin-payt kelishigida «-ени» oladi: «времени», «о времени»; «путь» ham aralash turlanadi: «путём».
| turlanish | jins | bosh kelishik oxiri | misol |
|---|---|---|---|
| I | м., ж. | -а, -я | гора, неделя |
| II | м. / ср. | -∅ / -о, -е | стол, окно |
| III | ж. | -ь | ночь, мышь |
Это стол.
Bosh — кто? что?
Maktab yig‘ilishi uchun o‘quvchi rus tilida e’lon yozdi: «Занятие пройдёт в лаборатории». «В лаборатории» to‘g‘ri kelishikda yozilgani uchun e’lon rasmiy ko‘rindi. Tugatish xatosiz bo‘lsa, e’longa ishonch ortadi.
Kotiblar, plakat dizaynerlari va boshlovchilar e’londa kelishik oxirlarini to‘g‘ri yozadi.
Uch e’lon qatorini rus tilida yozing, joy otlari «-ии» bilan tugaydigan predlog kelishigida bo‘lsin: «в общежитии» kabi.
| tur | shakllar |
|---|---|
| -ие | здание — в здании |
| -ия | лекция — о лекции |
| -мя | имя — имени — именем |
«Turlanish bo‘yicha sarala». Doskada uch ustun; o‘quvchi otni to‘g‘ri ustunga qo‘yadi va uning o‘rin-payt kelishigi shaklini aytadi.