☰ Mundarija · Rus tili

Otlarning turlanishi

Darslar 13 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
13

§ 13. Otlarning turlanishi

Darslik: 33–35-betlar
MaqsadOtlarning uch turlanishini farqlash, turlanish jadvalini to‘ldirish va «-ий, -ия, -ие» hamda «-мя» bilan tugagan otlarni to‘g‘ri turlash.
Yangi so‘zlar
склонение (turlanish) · склонение (declension)разносклоняемые существительные (aralash turlanuvchi otlar) · разносклоняемые существительные (heteroclitic nouns)окончание (oxirgi qo‘shimcha) · окончание (ending)косвенный падеж (egilgan kelishik) · косвенный падеж (oblique case)
Tushuntirish

Rus tilida otlarning uch turlanishi bor. I turlanishga «-а, -я» bilan tugaydigan erkak va ayol jinsidagi otlar kiradi: «гора», «неделя», «юноша». II turlanishga nol oxirgi qo‘shimchali erkak jinsidagi va «-о, -е» li o‘rta jinsdagi otlar kiradi: «дом», «конь», «село», «поле». III turlanishga «-ь» bilan tugaydigan ayol jinsidagi otlar kiradi: «тетрадь», «мышь». «-ий, -ия, -ие» bilan tugaydigan otlarda o‘rin-payt kelishigi qo‘shimchasi «-ии» bo‘ladi: «в санатории», «о станции», «в здании»; «-ия» li ayol jinsidagi otlarning jo‘nalish kelishigi shakli ham «-ии» («станции»), «-ий, -ие» li otlarda esa «-ию» («санаторию», «зданию»). «Время» kabi «-мя» bilan tugaydigan o‘n otlar («бремя, время, вымя, знамя, имя, пламя, племя, семя, стремя, темя») qaratqich, jo‘nalish va o‘rin-payt kelishigida «-ени» oladi: «времени», «о времени»; «путь» ham aralash turlanadi: «путём».

Namunalar
I turlanish: «река – реки – реке – реку – рекой – о реке». II: «город – города – городу – город – городом – о городе». III: «ночь – ночи – ночи – ночь – ночью – о ночи».
«Время – времени – времени – время – временем – о времени»; «Мы были в санатории», «Расскажи об аудитории».
Sinfda faoliyat

«Turlanish bo‘yicha sarala». Doskada uch ustun; o‘quvchi otni to‘g‘ri ustunga qo‘yadi va uning o‘rin-payt kelishigi shaklini aytadi.

Mashq
1
Turlanishini ayting: «осень, письмо, весна, музей».
2
«Станция» so‘zini jo‘nalish va o‘rin-payt kelishigida yozing.
3
«Время» va «путь» so‘zlarini ish-harakat kelishigida yozing.
4
Nima uchun «в санатории» deb yoziladi, «в санаторие» emas?