ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Otlarning turlanishi

Darslar 13 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
13

§ 13. Otlarning turlanishi

Darslik: 33–35-betlar
MaqsadOtlarning uch turlanishini farqlash, turlanish jadvalini to‘ldirish va «-ий, -ия, -ие» hamda «-мя» bilan tugagan otlarni to‘g‘ri turlash.
Yangi so‘zlar
склонение (turlanish) · склонение (declension)разносклоняемые существительные (aralash turlanuvchi otlar) · разносклоняемые существительные (heteroclitic nouns)окончание (oxirgi qo‘shimcha) · окончание (ending)косвенный падеж (egilgan kelishik) · косвенный падеж (oblique case)
Tushuntirish

Rus tilida otlarning uch turlanishi bor. I turlanishga «-а, -я» bilan tugaydigan erkak va ayol jinsidagi otlar kiradi: «гора», «неделя», «юноша». II turlanishga nol oxirgi qo‘shimchali erkak jinsidagi va «-о, -е» li o‘rta jinsdagi otlar kiradi: «дом», «конь», «село», «поле». III turlanishga «-ь» bilan tugaydigan ayol jinsidagi otlar kiradi: «тетрадь», «мышь». «-ий, -ия, -ие» bilan tugaydigan otlarda o‘rin-payt kelishigi qo‘shimchasi «-ии» bo‘ladi: «в санатории», «о станции», «в здании»; «-ия» li ayol jinsidagi otlarning jo‘nalish kelishigi shakli ham «-ии» («станции»), «-ий, -ие» li otlarda esa «-ию» («санаторию», «зданию»). «Время» kabi «-мя» bilan tugaydigan o‘n otlar («бремя, время, вымя, знамя, имя, пламя, племя, семя, стремя, темя») qaratqich, jo‘nalish va o‘rin-payt kelishigida «-ени» oladi: «времени», «о времени»; «путь» ham aralash turlanadi: «путём».

turlanishjinsbosh kelishik oxirimisol
Iм., ж.-а, -ягора, неделя
IIм. / ср.-∅ / -о, -естол, окно
IIIж.-ьночь, мышь
И Boshкто? что?столР Qaratqichкого? чего?столаД Jo‘nalishкому? чему?столуВ Tushumкого? что?столТ Vositaliкем? чем?столомП Predlog (o‘rin)о ком? о чём?о столе

Это стол.

Bosh — кто? что?

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yig‘ilishi uchun o‘quvchi rus tilida e’lon yozdi: «Занятие пройдёт в лаборатории». «В лаборатории» to‘g‘ri kelishikda yozilgani uchun e’lon rasmiy ko‘rindi. Tugatish xatosiz bo‘lsa, e’longa ishonch ortadi.

Kim ishlatadi

Kotiblar, plakat dizaynerlari va boshlovchilar e’londa kelishik oxirlarini to‘g‘ri yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uch e’lon qatorini rus tilida yozing, joy otlari «-ии» bilan tugaydigan predlog kelishigida bo‘lsin: «в общежитии» kabi.

Namunalar
turshakllar
-иездание — в здании
-иялекция — о лекции
-мяимя — имени — именем
I turlanish: «река – реки – реке – реку – рекой – о реке». II: «город – города – городу – город – городом – о городе». III: «ночь – ночи – ночи – ночь – ночью – о ночи».
«Время – времени – времени – время – временем – о времени»; «Мы были в санатории», «Расскажи об аудитории».
Sinfda faoliyat

«Turlanish bo‘yicha sarala». Doskada uch ustun; o‘quvchi otni to‘g‘ri ustunga qo‘yadi va uning o‘rin-payt kelishigi shaklini aytadi.

Mashq
1
Turlanishini ayting: «осень, письмо, весна, музей».
2
«Станция» so‘zini jo‘nalish va o‘rin-payt kelishigida yozing.
3
«Время» va «путь» so‘zlarini ish-harakat kelishigida yozing.
4
Nima uchun «в санатории» deb yoziladi, «в санаторие» emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmi sariq, yarmi yashil?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →