3
§ 3. Antonimlar
Darslik: 8–10-betlar
MaqsadAntonimlarni aniqlash va tanlash, ko‘p ma’noli so‘zlarning har bir ma’nosiga antonim topish, antonimlardan nutqda foydalanish.
Yangi so‘zlar
антоним (zid ma’noli so‘z) · антоним (antonym)антонимическая пара (antonimik juft) · антонимическая пара (antonymic pair)противоположное значение (qarama-qarshi ma’no) · противоположное значение (opposite meaning)приставка (old qo‘shimcha) · приставка (prefix)
Tushuntirish
Antonimlar — bir tushunchaning qarama-qarshi tomonlarini bildiradigan, bir xil so‘z turkumiga mansub so‘zlar: «щедрый – жадный», «подниматься – спускаться». Antonimlar ot, sifat, fe’l, ravish va hatto old ko‘makchi bo‘lishi mumkin: «в – из», «над – под». Antonimlarni old qo‘shimcha yordamida ham yasash mumkin: «законный – незаконный», «приехать – уехать». Ko‘p ma’noli so‘zning har bir ma’nosi o‘z antonimiga ega bo‘lishi mumkin. Antonimlar ikki hodisani solishtirishga, fikrni aniq va ta’sirchan ifodalashga yordam beradi, maqollarda ham ko‘p uchraydi.
Namunalar
«Мягкий» ko‘p ma’noli so‘z: «мягкий хлеб – чёрствый хлеб», «мягкий климат – суровый климат», «мягкий голос – резкий голос»; har bir ma’noning o‘z antonimi bor.
Old qo‘shimchali va turli o‘zakli antonimlar: «вход – выход», «закрыть – открыть», «возможный – невозможный».
Sinfda faoliyat
«Teskarisini ayt». Bir o‘quvchi so‘z aytadi (to‘p tashlaydi), ikkinchisi antonimini aytib to‘pni qaytaradi. Javob 3 soniyadan oshsa, o‘yin yangidan boshlanadi.
Mashq
1
«Щедрый» so‘ziga antonim toping.
жадный (скупой)
2
«Тяжёлый» so‘zining uchta ma’nosiga antonim tanlang: «тяжёлый рюкзак, тяжёлая задача, тяжёлый сон».
лёгкий рюкзак; простая (лёгкая) задача; спокойный (лёгкий) сон
3
Old qo‘shimcha yordamida antonim yasang: «возможный», «приехать».
невозможный; уехать
4
Nima uchun «острый» so‘zining bitta antonimi yo‘q?
Chunki so‘z ko‘p ma’noli: «острый нож» – «тупой нож», «острый суп» – «пресный суп», «острое зрение» – «слабое зрение».