Darslar 15 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
15
§ 15. Sifat. Asliy sifatlar
Darslik: 40–43-betlar
MaqsadSifatning turlari, to‘liq va qisqa shaklini, daraja shakllarini (qiyosiy, orttirma) to‘g‘ri yasash va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
качественное прилагательное (asliy sifat) · качественное прилагательное (qualitative adjective)краткая форма (qisqa shakl) · краткая форма (short form)сравнительная степень (qiyosiy daraja) · сравнительная степень (comparative degree)превосходная степень (orttirma daraja) · превосходная степень (superlative degree)
Tushuntirish
Sifat predmetning belgisini bildiradi va «какой? чей?» so‘roqlariga javob beradi. Sifatlar asliy, nisbiy va egalik sifatlariga bo‘linadi. Asliy sifatlar to‘liq shaklda jins, son va kelishik bo‘yicha o‘zgaradi va gapda aniqlovchi bo‘ladi («красивый город»); qisqa shaklda kelishik bo‘yicha o‘zgarmaydi, ega bilan jins va sonda moslashadi va kesim bo‘ladi: «город красив». Asliy sifatlarda daraja shakllari bor. Qiyosiy daraja oddiy («выше, красивее, тише») va murakkab («более красивый») bo‘ladi. Orttirma daraja oddiy («красивейший, высочайший») va murakkab («самый красивый, наиболее красивый») bo‘ladi. Bir daraja ikki marta ifodalanmaydi: «более красивее» deyilmaydi.
Qisqa shakl
умный
готовый
to‘liq
умный
готовый
он
умён
готов
она
умна
готова
оно
умно
готово
ko‘plik
умны
готовы
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Avtobus bekatida rus tilida gaplashadigan sayyohga o‘quvchi aytdi: «Этот маршрут короче, а тот интереснее». Qiyoslash darajalari tanlovni tushunarli qildi. Sayyoh qisqa yo‘lni tanladi.
Kim ishlatadi
Gidlar, sayohat yozuvchilari va sotuvchilar variantlarni qiyoslab maslahat beradi.
Bugun sinab ko‘ring
Ikki fasl haqida uchta qisqa rus gapida qiyosiy daraja shakllaridan foydalanib solishtiring.
Daraja shakllari: «умный – умнее – умнейший»; «высокий – выше – высочайший» («к»/«ш», «к»/«ч» almashinishi, «-айш-» suffiksi); alohida shakllar: «хороший – лучше – лучший», «плохой – хуже – худший».
Sinfda faoliyat
«Eng-engi». Guruhlar bitta predmet (masalan, «город») uchun sifatning barcha daraja shakllarini yozadi: «красивый, красивее, красивейший, самый красивый».
Mashq
1
Qisqa shaklni yasang: «интересный» («м».), «весёлый» («ж».), «полный» («мн».).