§ 6. So‘z tarkibi va so‘z yasash usullari
Rus tilida so‘z negiz va oxirgi qo‘shimcha («окончание»)dan iborat. Negiz so‘zning leksik ma’nosini saqlaydi, oxirgi qo‘shimcha esa so‘z shaklini hosil qilib, so‘zlarni bog‘laydi. O‘zgarmaydigan so‘zlarda («метро», «вчера») oxirgi qo‘shimcha yo‘q; ba’zi o‘zgaruvchan so‘zlarda u nolga teng: «стол», «брат». Negiz o‘zak, old qo‘shimcha va suffiksdan tashkil topadi. So‘z yasash usullari: old qo‘shimcha bilan («прочитать» ← «читать»), suffiks bilan («учитель» ← «учить»), old qo‘shimcha va suffiks bilan («подоконник» ← «окно»), qo‘shish («пешеход»), qo‘shimchasiz usul («выход» ← «выходить») va bir turkumdan boshqasiga o‘tish («столовая», «мороженое»).
Rus tilidagi ob-havo ma’lumotida o‘quvchi notanish «безветрие» so‘zini uchratdi. U so‘zni «без-ветр-ие» deb bo‘lib, «shamol yo‘q» ma’nosini taxmin qildi va to‘g‘ri chiqdi. So‘z tuzilishini bilish notanish so‘zni tushunishga yordam beradi.
Til o‘rganuvchilar, lug‘at tuzuvchilar va tilshunoslar so‘zlarni qismlarga ajratib ma’nosini topadi.
«Пригородный» so‘zini old qo‘shimcha, ildiz, orqa qo‘shimcha va tugatishga ajrating va ma’nosini taxmin qiling.
| usul | misol |
|---|---|
| old qo‘shimcha bilan | переехать |
| qo‘shimcha bilan | читатель |
| qo‘shish | паровоз |
| old+qo‘shimcha | пригородный |
«So‘z quruvchilar». Kartochkalarda o‘zaklar, old qo‘shimchalar va suffikslar; guruhlar ulardan iloji boricha ko‘p so‘z yig‘ib, yasalish usulini aytadi.