§ 28. Predlog (old ko‘makchi)
Predlog ot, son yoki olmoshning boshqa so‘zga bog‘liqligini bildiradi, o‘zgarmaydi va gap bo‘lagi bo‘lmaydi. U makon («в библиотеке»), payt («после обеда»), sabab («из-за тумана»), maqsad («для выставки») munosabatlarini aniqlashtiradi. Hosila bo‘lmagan predloglar («в, на, с, из, от») boshqa so‘z turkumlaridan yasalmagan. Hosila predloglar ravishdan («вдоль, около, возле, мимо»), otdan («в течение, вследствие, в отличие от, по причине») va ravishdoshdan («благодаря, несмотря на, согласно, судя по») yasalgan. Ba’zi predloglar muayyan kelishikni talab qiladi: «благодаря», «согласно», «вопреки» — jo‘nalish kelishigi («благодаря поддержке», «согласно расписанию»), «в течение» — qaratqich («в течение недели»), «по окончании» — o‘rin-payt. Xatolar: «по приезду» emas, «по приезде»; «оплатить за проезд» emas, «оплатить проезд».
| old ko‘makchi | kelishik | misol |
|---|---|---|
| вопреки | jo‘nalish | вопреки погоде |
| ввиду | qaratqich | ввиду отъезда |
| спустя | tushum | спустя неделю |
| по окончании | o‘rin | по окончании урока |
Maktab eshigidagi rus tilidagi e’londa «В связи с ремонтом вход закрыт» deb yozilgan edi. «В связи с» predlogi sababni rasmiy ko‘rsatdi. O‘quvchi e’londa nima uchun yopilganini bildi va boshqa eshikdan kirdi.
Ofis yozuvchilari, e’lon qiluvchilar va huquqshunoslar rasmiy predloglar bilan sabab va vaqtni aniq ko‘rsatadi.
«Судя по» predlogi bilan ob-havo haqida bitta rus gapini yozing, masalan osmon haqida.
«Predlog sandig‘i». Kartochkalarda predloglar; o‘quvchi mos kelishikdagi ot tanlab, birikma tuzadi: «согласно (расписанию)».