§ 9. Old qo‘shimchalar (prefikslar) imlosi
«об-, от-, над-, под-, пред-» old qo‘shimchalari doim bir xil yoziladi: «отрезать», «надпись». «раз-/рас-, из-/ис-, воз-/вос-, низ-/нис-, без-/бес-» da jarangli undoshdan oldin «з», jarangsiz undoshdan oldin «с» yoziladi: «разбудить» – «раскрыть». «с-» old qo‘shimchasi doim «с» bilan yoziladi: «сжать». Rus tilida «з-» old qo‘shimchasi yo‘q: «здравый», «звонок»da «з» o‘zakka tegishli. Undoshga tugagan old qo‘shimchadan keyin «е», «ё», «ю», «я» bilan boshlangan o‘zakdan oldin «ъ» yoziladi: «разъезд», «предъявить». «и» bilan boshlangan o‘zakdan oldin «ы» yoziladi: «безымянный»; istisnolar: «меж-», «сверх-» va chet tilidagi «контр-, пан-, пост-, суб-, транс-» («межиздательский», «постиндустриальный»). «При-» yaqinlik, qo‘shilish, to‘liq bo‘lmagan harakat va harakatning tugallanishini bildiradi: «привокзальный», «пристегнуть», «приподнять», «приучить». «Пре-» juda yuqori darajani («премилый») yoki «пере-» ma’nosini («преградить» = «перегородить») bildiradi.
| imlo | misol |
|---|---|
| ъ | съёмка, подъезд |
| ы | подытожить, безыдейный |
| раз- / рас- | раздать — расчистить |
| без- / бес- | безграничный — беспечный |
Rus tilidagi e’londa «Вход бесплатный» deb yozilgan, boshqasida «Безопасность прежде всего». O‘quvchi «бес-» va «без-» farqini bilgani uchun ikki so‘zni ham to‘g‘ri yozdi va tushundi. Old qo‘shimchadagi bitta harf yozuvni buzishi mumkin.
Yozuvlar yozuvchilari, kotiblar va jurnalistlar old qo‘shimchalarni to‘g‘ri yozadi.
Rus tilidagi matnda «бес-/без-» bilan boshlanadigan ikkita so‘z toping va nima uchun «с» yoki «з» yozilganini tushuntiring.
| при- | пре- |
|---|---|
| приоткрыть (немного) | предобрый (очень) |
| прибежать (приближение) | преодолеть (через) |
| пришкольный (рядом) | преступить (= переступить) |
«Imlo poygasi». Doskada 10 ta bo‘sh joyli so‘z; ikki jamoa navbat bilan harf qo‘yadi va qoidani aytadi.