ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Old qo‘shimchalar imlosi

Darslar 9 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
9

§ 9. Old qo‘shimchalar (prefikslar) imlosi

Darslik: 23–25-betlar
MaqsadOld qo‘shimchalar imlosini: «з/с», «ъ», «ы/и», «при-/пре-» qoidalari bo‘yicha to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
приставка (old qo‘shimcha) · приставка (prefix)разделительный твёрдый знак (ajratuvchi «ъ») · разделительный твёрдый знак (separating hard sign)звонкий согласный (jarangli undosh) · звонкий согласный (voiced consonant)глухой согласный (jarangsiz undosh) · глухой согласный (voiceless consonant)
Tushuntirish

«об-, от-, над-, под-, пред-» old qo‘shimchalari doim bir xil yoziladi: «отрезать», «надпись». «раз-/рас-, из-/ис-, воз-/вос-, низ-/нис-, без-/бес-» da jarangli undoshdan oldin «з», jarangsiz undoshdan oldin «с» yoziladi: «разбудить» – «раскрыть». «с-» old qo‘shimchasi doim «с» bilan yoziladi: «сжать». Rus tilida «з-» old qo‘shimchasi yo‘q: «здравый», «звонок»da «з» o‘zakka tegishli. Undoshga tugagan old qo‘shimchadan keyin «е», «ё», «ю», «я» bilan boshlangan o‘zakdan oldin «ъ» yoziladi: «разъезд», «предъявить». «и» bilan boshlangan o‘zakdan oldin «ы» yoziladi: «безымянный»; istisnolar: «меж-», «сверх-» va chet tilidagi «контр-, пан-, пост-, суб-, транс-» («межиздательский», «постиндустриальный»). «При-» yaqinlik, qo‘shilish, to‘liq bo‘lmagan harakat va harakatning tugallanishini bildiradi: «привокзальный», «пристегнуть», «приподнять», «приучить». «Пре-» juda yuqori darajani («премилый») yoki «пере-» ma’nosini («преградить» = «перегородить») bildiradi.

imlomisol
ъсъёмка, подъезд
ыподытожить, безыдейный
раз- / рас-раздать — расчистить
без- / бес-безграничный — беспечный
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilidagi e’londa «Вход бесплатный» deb yozilgan, boshqasida «Безопасность прежде всего». O‘quvchi «бес-» va «без-» farqini bilgani uchun ikki so‘zni ham to‘g‘ri yozdi va tushundi. Old qo‘shimchadagi bitta harf yozuvni buzishi mumkin.

Kim ishlatadi

Yozuvlar yozuvchilari, kotiblar va jurnalistlar old qo‘shimchalarni to‘g‘ri yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Rus tilidagi matnda «бес-/без-» bilan boshlanadigan ikkita so‘z toping va nima uchun «с» yoki «з» yozilganini tushuntiring.

Namunalar
при-пре-
приоткрыть (немного)предобрый (очень)
прибежать (приближение)преодолеть (через)
пришкольный (рядом)преступить (= переступить)
«Бесполезный» («п» – jarangsiz → «бес-»), «безобразный» («о» – unli → «без-»), «расписание» («п» → «рас-»).
«Привокзальная площадь» (yaqinlik), «преградить путь» («пере-» ma’nosi), «приподнять крышку» (to‘liq bo‘lmagan harakat).
Sinfda faoliyat

«Imlo poygasi». Doskada 10 ta bo‘sh joyli so‘z; ikki jamoa navbat bilan harf qo‘yadi va qoidani aytadi.

Mashq
1
«з» yoki «с»: «ра…цвести, бе…заботный, и…пугать, ра…делить».
2
«ъ» yoki «ы»: «раз…ехаться, без…мянный, об…ём, пред…явить».
3
«При» yoki «пре»: «пр…милый, пр…вокзальный, пр…градить, пр…поднять».
4
Nima uchun «сжать» so‘zida «с» yoziladi, garchi «ж» jarangli bo‘lsa ham?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTog‘da har kilometrga 6 °C?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →