ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Frazeologizmlar

Darslar 5 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
5

§ 5. Frazeologizmlar (iboralar)

Darslik: 14–15-betlar
MaqsadFrazeologizmlarning ma’nosini tushunish, ularni nutqda to‘g‘ri qo‘llash, sinonim va antonim frazeologizmlarni topish.
Yangi so‘zlar
фразеологизм (ibora) · фразеологизм (idiom)устойчивое сочетание (turg‘un birikma) · устойчивое сочетание (set phrase)образное значение (obrazli ma’no) · образное значение (figurative meaning)пословица (maqol) · пословица (proverb)
Tushuntirish

Frazeologizm — so‘zlarning turg‘un birikmasi bo‘lib, bir butun ma’noni bildiradi: «водить за нос» («aldamoq»). Uning ma’nosi alohida so‘zlar ma’nosining yig‘indisiga teng emas, shuning uchun so‘zma-so‘z tarjima qilib bo‘lmaydi. Frazeologizmning tarkibini o‘zgartirib bo‘lmaydi: «ни свет ни заря» deb aytiladi, «ни день ни заря» deb emas. Ularning ham sinonimlari bor («чуть свет – ни свет ни заря») va antonimlari ham («работать не покладая рук» — qattiq ishlamoq, «сидеть сложа руки» — bekor o‘tirmoq). Frazeologizmlar nutqni obrazli, ta’sirchan qiladi, lekin ularni ortiqcha ishlatmaslik kerak. Ma’nosi noma’lum iborani frazeologik lug‘atdan toping.

frazeologizmma’nosi
бить баклушиtek yurmoq
кот наплакалjuda oz
как рыба в водеo‘zini erkin his qilmoq
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘sti «Не бери в голову» deganida, rus tilini o‘rganayotgan o‘quvchi uni so‘zma-so‘z «boshingga olma» deb tushunmadi, balki «xafa bo‘lma» deb tushundi. Turg‘un birikmalar butun ma’no beradi. Ularni so‘zma-so‘z tarjima qilib bo‘lmaydi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar, aktyorlar va jurnalistlar turg‘un iboralarni to‘g‘ri tushunib, tabiiy gapiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Rus tilidagi film, qo‘shiq yoki darsda eshitgan bitta iborani toping, ma’nosini o‘z tilingizda yozing va u bilan gap tuzing.

Namunalar
«Положа руку на сердце» — «chin dildan». Gap: «Положа руку на сердце, я не знаю ответа».
«Первый блин комом» — birinchi urinish ko‘pincha omadsiz bo‘ladi. «Не огорчайся, первый блин комом!»
Sinfda faoliyat

«Iborani top». Bir o‘quvchi frazeologizm ma’nosini aytadi («juda erta»), jamoa mos iborani («ни свет ни заря») topadi.

Mashq
1
«Вставлять палки в колёса» iborasining ma’nosini ayting.
2
Frazeologizm bilan almashtiring: «Он оказал нам такую помощь, что лучше бы не помогал».
3
«После дождичка в четверг» iborasi bilan gap tuzing.
4
Nima uchun frazeologizmni so‘zma-so‘z tarjima qilib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYer tarixi bir sutka bo‘lsaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →