Darslar 5 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
5
§ 5. Frazeologizmlar (iboralar)
Darslik: 14–15-betlar
MaqsadFrazeologizmlarning ma’nosini tushunish, ularni nutqda to‘g‘ri qo‘llash, sinonim va antonim frazeologizmlarni topish.
Frazeologizm — so‘zlarning turg‘un birikmasi bo‘lib, bir butun ma’noni bildiradi: «водить за нос» («aldamoq»). Uning ma’nosi alohida so‘zlar ma’nosining yig‘indisiga teng emas, shuning uchun so‘zma-so‘z tarjima qilib bo‘lmaydi. Frazeologizmning tarkibini o‘zgartirib bo‘lmaydi: «ни свет ни заря» deb aytiladi, «ни день ни заря» deb emas. Ularning ham sinonimlari bor («чуть свет – ни свет ни заря») va antonimlari ham («работать не покладая рук» — qattiq ishlamoq, «сидеть сложа руки» — bekor o‘tirmoq). Frazeologizmlar nutqni obrazli, ta’sirchan qiladi, lekin ularni ortiqcha ishlatmaslik kerak. Ma’nosi noma’lum iborani frazeologik lug‘atdan toping.
Namunalar
«Положа руку на сердце» — «chin dildan». Gap: «Положа руку на сердце, я не знаю ответа».
«Первый блин комом» — birinchi urinish ko‘pincha omadsiz bo‘ladi. «Не огорчайся, первый блин комом!»
Sinfda faoliyat
«Iborani top». Bir o‘quvchi frazeologizm ma’nosini aytadi («juda erta»), jamoa mos iborani («ни свет ни заря») topadi.
Mashq
1
«Вставлять палки в колёса» iborasining ma’nosini ayting.
мешать
2
Frazeologizm bilan almashtiring: «Он оказал нам такую помощь, что лучше бы не помогал».
Он оказал нам медвежью услугу.
3
«После дождичка в четверг» iborasi bilan gap tuzing.
Он обещал вернуть книгу после дождичка в четверг.
4
Nima uchun frazeologizmni so‘zma-so‘z tarjima qilib bo‘lmaydi?
Ma’nosi butun birikmaga tegishli, alohida so‘zlarga emas; so‘zma-so‘z tarjima ma’noni yo‘qotadi.