§ 5. Frazeologizmlar (iboralar)
Frazeologizm — so‘zlarning turg‘un birikmasi bo‘lib, bir butun ma’noni bildiradi: «водить за нос» («aldamoq»). Uning ma’nosi alohida so‘zlar ma’nosining yig‘indisiga teng emas, shuning uchun so‘zma-so‘z tarjima qilib bo‘lmaydi. Frazeologizmning tarkibini o‘zgartirib bo‘lmaydi: «ни свет ни заря» deb aytiladi, «ни день ни заря» deb emas. Ularning ham sinonimlari bor («чуть свет – ни свет ни заря») va antonimlari ham («работать не покладая рук» — qattiq ishlamoq, «сидеть сложа руки» — bekor o‘tirmoq). Frazeologizmlar nutqni obrazli, ta’sirchan qiladi, lekin ularni ortiqcha ishlatmaslik kerak. Ma’nosi noma’lum iborani frazeologik lug‘atdan toping.
| frazeologizm | ma’nosi |
|---|---|
| бить баклуши | tek yurmoq |
| кот наплакал | juda oz |
| как рыба в воде | o‘zini erkin his qilmoq |
Do‘sti «Не бери в голову» deganida, rus tilini o‘rganayotgan o‘quvchi uni so‘zma-so‘z «boshingga olma» deb tushunmadi, balki «xafa bo‘lma» deb tushundi. Turg‘un birikmalar butun ma’no beradi. Ularni so‘zma-so‘z tarjima qilib bo‘lmaydi.
Tarjimonlar, aktyorlar va jurnalistlar turg‘un iboralarni to‘g‘ri tushunib, tabiiy gapiradi.
Rus tilidagi film, qo‘shiq yoki darsda eshitgan bitta iborani toping, ma’nosini o‘z tilingizda yozing va u bilan gap tuzing.
«Iborani top». Bir o‘quvchi frazeologizm ma’nosini aytadi («juda erta»), jamoa mos iborani («ни свет ни заря») topadi.