§ 4. Paronimlar. Omonimlar
Paronimlar — talaffuzi va tuzilishi yaqin (ko‘pincha bir o‘zakli), lekin ma’nosi har xil so‘zlar: «одеть – надеть», «экономный – экономичный». Ularni adashtirish gap ma’nosini buzadi: «одеть» kimnidir kiyintirishni, «надеть» biror narsani kiyishni bildiradi. Omonimlar — yozilishi va aytilishi bir xil, ammo ma’nolari o‘zaro bog‘liq bo‘lmagan so‘zlar: «лук» (sabzavot) va «лук» (qurol). Ko‘p ma’noli so‘zdan farqli o‘laroq, omonimlarning ma’nolari o‘rtasida hech qanday umumiylik yo‘q. Omonimlarning turlari ham bor: omograflar («замок» – «за́мок»), omofonlar («луг» – «лук»: so‘z oxirida «г» jarangsizlanib «к» bo‘lib eshitiladi) va omoformalar («три» — son va «тереть» fe’lining buyruq shakli). Paronim va omonimning ma’nosini lug‘atdan aniqlash kerak.
| paronimlar | farqi |
|---|---|
| эффектный — эффективный | ta’sirli ko‘rinadigan / natijali |
| абонент — абонемент | foydalanuvchi / foydalanish huquqi |
| представить — предоставить | tasavvur qilmoq / taqdim etmoq |
Hunarmandlar ko‘rgazmasida rus tilida gaplashadigan gid «Это роспись по дереву, а подпись автора внизу» dedi. O‘quvchi «роспись» bu bezak chizmasi, «подпись» esa yozilgan ism ekanini bildi va ikki so‘zni adashtirmadi. O‘xshash so‘zlar ma’noni butunlay o‘zgartirishi mumkin.
Gidlar, muharrirlar va san’at tanqidchilari o‘xshash so‘zlarni aniq farqlab ishlatadi.
«Осудить» va «обсудить» so‘zlari bilan bittadan rus tilida qisqa gap yozing va ma’nosini yoningizga qo‘shing.
| so‘z | ma’nolar | xulosa |
|---|---|---|
| коса | soch o‘rimi; o‘roq; qumli tizma | omonimlar: bog‘liqlik yo‘q |
| голова | tana qismi; aql; rahbar | ko‘p ma’noli: ma’nolar bog‘liq |
«Qaysi to‘g‘ri?» O‘qituvchi gapni o‘qiydi, ikki paronimdan birini tanlash kerak: «Мама … ребёнка (одела/надела)». Guruhlar kartochka ko‘taradi.