ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Paronimlar va omonimlar

Darslar 4 · 1 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
4

§ 4. Paronimlar. Omonimlar

Darslik: 11–13-betlar
MaqsadParonimlar va omonimlarni farqlash, paronimlarni gapda to‘g‘ri tanlash, omonimlarni ko‘p ma’noli so‘zlardan ajratish.
Yangi so‘zlar
пароним (paronim, talaffuzi yaqin so‘z) · пароним (paronym)омоним (shakldosh so‘z) · омоним (homonym)омограф (yozilishi bir, urg‘usi boshqa) · омограф (homograph)омофон (aytilishi bir xil) · омофон (homophone)
Tushuntirish

Paronimlar — talaffuzi va tuzilishi yaqin (ko‘pincha bir o‘zakli), lekin ma’nosi har xil so‘zlar: «одеть – надеть», «экономный – экономичный». Ularni adashtirish gap ma’nosini buzadi: «одеть» kimnidir kiyintirishni, «надеть» biror narsani kiyishni bildiradi. Omonimlar — yozilishi va aytilishi bir xil, ammo ma’nolari o‘zaro bog‘liq bo‘lmagan so‘zlar: «лук» (sabzavot) va «лук» (qurol). Ko‘p ma’noli so‘zdan farqli o‘laroq, omonimlarning ma’nolari o‘rtasida hech qanday umumiylik yo‘q. Omonimlarning turlari ham bor: omograflar («замок» – «за́мок»), omofonlar («луг» – «лук»: so‘z oxirida «г» jarangsizlanib «к» bo‘lib eshitiladi) va omoformalar («три» — son va «тереть» fe’lining buyruq shakli). Paronim va omonimning ma’nosini lug‘atdan aniqlash kerak.

paronimlarfarqi
эффектный — эффективныйta’sirli ko‘rinadigan / natijali
абонент — абонементfoydalanuvchi / foydalanish huquqi
представить — предоставитьtasavvur qilmoq / taqdim etmoq
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Hunarmandlar ko‘rgazmasida rus tilida gaplashadigan gid «Это роспись по дереву, а подпись автора внизу» dedi. O‘quvchi «роспись» bu bezak chizmasi, «подпись» esa yozilgan ism ekanini bildi va ikki so‘zni adashtirmadi. O‘xshash so‘zlar ma’noni butunlay o‘zgartirishi mumkin.

Kim ishlatadi

Gidlar, muharrirlar va san’at tanqidchilari o‘xshash so‘zlarni aniq farqlab ishlatadi.

Bugun sinab ko‘ring

«Осудить» va «обсудить» so‘zlari bilan bittadan rus tilida qisqa gap yozing va ma’nosini yoningizga qo‘shing.

Namunalar
so‘zma’nolarxulosa
косаsoch o‘rimi; o‘roq; qumli tizmaomonimlar: bog‘liqlik yo‘q
головаtana qismi; aql; rahbarko‘p ma’noli: ma’nolar bog‘liq
«Экономный человек» (tejamkor) va «экономичный двигатель» (kam xarj talab qiladigan): ikkinchisi narsa haqida aytiladi.
Omonimlar: «Старый замок стоял на холме» (qasr) – «Он закрыл дверь на замок» (qulf); urg‘u: «за́мок» – «замо́к».
Sinfda faoliyat

«Qaysi to‘g‘ri?» O‘qituvchi gapni o‘qiydi, ikki paronimdan birini tanlash kerak: «Мама … ребёнка (одела/надела)». Guruhlar kartochka ko‘taradi.

Mashq
1
Gapni to‘ldiring: «Утром я … тёплую куртку» («одел» / «надел»).
2
«Лук» (sabzavot) va «лук» (qurol) — omonimlarmi yoki ko‘p ma’noli so‘zmi?
3
Urg‘uni qo‘ying va ma’nosini ayting: «замок».
4
Nima uchun «экономный» va «экономичный» so‘zlarini almashtirib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«Shakarsiz» — uglevodsizmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →