Geografiya fanining tarixi va hozirgi davrdagi rivojlanishi
Geografiya tarixi odatda olti bosqichga bo‘linadi: antik davr, o‘rta asrlar, Buyuk geografik kashfiyotlar, ilmiy geografik ishlar, XIX asr va XX asrning birinchi yarmi, hozirgi zamon. Antik davrda Eratosfen Yer o‘lchamini hisoblashga urindi va «Geografika» asarini yozdi, Ptolemey daraja to‘ri va proyeksiyalar bilan xaritalar tuzdi. O‘rta asrlarda ilm-fan asosan Sharqda rivojlandi: al-Xorazmiy «Surat al-arz» asarini yozdi, Beruniy geodeziya, kartografiya va iqlimshunoslikka oid ko‘plab asarlar yaratdi, Bobur «Boburnoma»da Markaziy va Janubiy Osiyo tabiati va aholisini tasvirladi. Buyuk geografik kashfiyotlar 1492-yilda X. Kolumbning ekspeditsiyasi bilan boshlandi; Vasko da Gama 1498-yilda Hindistonga dengiz yo‘lini ochdi, Magellan boshlagan ekspeditsiya 1519–1522-yillarda dunyo bo‘ylab suzib, Yerning sharsimonligini amalda tasdiqladi. XIX asrda Gumboldt tabiatni yaxlit tizim sifatida o‘rgandi, Dokuchayev tabiat zonalligi ta’limotini, Vernadskiy biosfera ta’limotini yaratdi, 1820-yilda F. Bellinsgauzen va M. Lazarev ekspeditsiyasi Antarktidani kashf etdi. Hozirgi bosqichda geografik axborot tizimlari, kompyuter modellari va kosmik tasvirlar asosiy vositaga aylandi.
Yo‘lga chiqayotgan odam telefondagi xaritaga ishonadi, lekin bu xaritalar ko‘p asrlik tajribaga asoslangan: koordinatalar, o‘lchov va masshtab g‘oyalari qadimgi olimlardan kelgan. Xarita tarixi bilan tanish odam uni nimaga tayanib o‘qishni biladi.
Kartograf xaritalarni yangilaydi, dengiz yoki havo navigatori yo‘nalishni aniqlaydi, yer o‘lchovchi maydonlarni o‘lchaydi.
Maktabga boradigan yo‘lingiz xaritasini xotiradan chizing, so‘ng xarita bilan (imkon bo‘lsa) solishtirib, nima unutilganini yozing.
«Vaqt chizig‘i»: har bir o‘quvchi bittadan olim yoki sayohatchi kartochkasini oladi (nomi, davri, ishi) va sinf bo‘ylab ular bosqichlar bo‘yicha qadimdan hozirgacha tartib bilan saf tortadi.