Antropogen landshaftlar
Antropogen ta’sir – inson xo‘jalik faoliyatining geotizimlarga ta’siri. Uning natijasida o‘zgargan geotizimlar antropogen landshaftlar deyiladi; aslida inson butun landshaftni yaratmaydi, faqat uning ayrim xususiyatlarini o‘zgartiradi. F. N. Milkov ularni sakkiz sinfga ajratadi: qishloq xo‘jaligi, sanoat, chiziqli-yo‘l, o‘rmon, suv, rekreatsion, seliteb (shahar va qishloq) hamda belligerativ landshaftlar. A. G. Isachenko esa o‘zgarish darajasiga ko‘ra to‘rt guruh ajratadi: shartli o‘zgartirilmagan, kuchsiz o‘zgartirilgan, kuchli o‘zgartirilgan (buzilgan) va madaniy landshaftlar. Madaniy landshaft ilmiy asosda va oqilona o‘zgartirilgan bo‘lib, odamlar uchun qulay muhit hamda yuqori mahsuldorlikni beradi; O‘zbekistondagi vohalar bunga misol. Buzilgan yerlar – karyer, tashlama, chiqindixona, jarlik kabi xo‘jalik qiymatini yo‘qotgan maydonlar; ularni tiklash katta mablag‘ talab qiladi. Geotextizim esa tabiiy va texnik qismlari uzviy bog‘langan tizim: suvombor, katta kanal, sug‘oriladigan dala yoki zavod va uni o‘rab turgan landshaft.
Shahar parki yoki bog‘ o‘ylab loyihalangan: yo‘lakchalar, suv, daraxtlar tanlangan. U ham chiroyli, ham uzoq yillar saqlanadigan bo‘lsa, madaniy landshaft deyiladi. Odam o‘zgartirgan joy tabiat uchun ham, odam uchun ham foydali bo‘lishi mumkin.
Landshaft arxitektori parkni loyihalaydi, yerlarni tiklash muhandisi buzilgan yerlarni qayta ishlaydi, park boshqaruvchisi uni parvarish qiladi.
Maktab hovlisi xaritasini chizib, odam yasagan joylar va o‘z-o‘zidan o‘sgan joylarni turli ranglarda belgilang.
| Geotexnik tizim | Texnik qism | Tabiiy qism |
|---|---|---|
| Suv ombori | to‘g‘on, shlyuz, nasos | suv, qirg‘oq, tuproq, o‘simlik |
«Landshaft tasnifi»: o‘qituvchi 8 ta rasm (dala, karyer, yo‘l, tutzor, kanal, istirohat bog‘i, shahar, qal’a) ko‘rsatadi; o‘quvchilar Milkov sinfini topadi va Isachenko guruhini belgilaydi.