Tabiatni muhofaza qilishning geografik asoslari
Tabiatni muhofaza qilish – tabiatni jamiyat manfaati uchun saqlash, uning mahsuldorligini asrash va resurslardan oqilona foydalanishga qaratilgan tadbirlar. Asosiy vazifalar: ifloslanishning oldini olish va suv, yer, iqlim, o‘simlik, hayvonot hamda qazilma boyliklardan isrofsiz foydalanish. Alohida muhofaza etiladigan hududlarga milliy bog‘lar, qo‘riqxonalar, biosfera rezervatlari, buyurtmaxonalar va tabiat yodgorliklari kiradi. Qo‘riqxonada har qanday xo‘jalik faoliyati, jumladan ov, baliq tutish va pichan tayyorlash ham taqiqlanadi, u ilmiy namuna vazifasini bajaradi. Milliy bog‘ zonalarga bo‘linadi (qo‘riq zona, dam olish zonasi va boshqalar), buyurtmaxonada esa tabiatga kuchli ta’sir qilmaydigan ayrim faoliyatga ruxsat beriladi. Biosfera rezervati biologik xilma-xillikni saqlash va hududning barqaror rivojlanishini birga ta’minlaydi; O‘zbekistonda Quyi Amudaryo biosfera rezervati bor. Tamoyillar: jonli va jonsiz tabiat muvozanati, ekologik tozalik, resurslardan me’yorida foydalanish, axborot to‘liqligi va xilma-xillik zarurligi.
Milliy bog‘da gid qoidalarni tushuntiradi: faqat yo‘lakdan yurish, o‘simlik uzmaslik, belgilangan joydan boshqa yerda to‘xtamaslik. Bu qoidalar zonalarga mos: ba’zi joylar qattiq himoyalanadi, ba’zilarida cheklangan tashrif mumkin.
Qo‘riqxona inspektori qoidalarga rioya etilishini kuzatadi, ekoturizm gidi tashrifchilarni olib yuradi, atrof-muhit inspektori hududni tekshiradi.
Katta odam yoki sinf bilan borganingizda, park belgisidagi uchta qoidani o‘qib, ularning har biri qaysi muhofaza tamoyiliga mos kelishini yozing.
| Rejim | Yaylovda |
|---|---|
| Buyurtma | vaqtincha taqiq, so‘ng cheklangan yaylov |
| Qo‘riqxona | yaylov butunlay taqiqlanadi |
«Muhofaza qilinadigan hudud pasporti»: 4 kishilik guruh tanlangan hudud (masalan, qo‘riqxona yoki milliy bog‘) haqida bir sahifali pasport tayyorlaydi: turi, joyi, nimani saqlaydi, rejimi. Aniq ma’lumotlar rasmiy manbadan tekshiriladi.