ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Amaliy geografiya)

Markaziy Osiyo mamlakatlari

Darslar 30 · 1 ta dars · Sh. M. Sharipov, V. N. Fedorko, N. I. Safarova, V. A. Rafiqov. Geografiya (Amaliy geografiya), 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
30

Markaziy Osiyo mamlakatlari

Darslik: 128–135-betlar
MaqsadMarkaziy Osiyo subregionining geografik va geosiyosiy o‘rni, tabiati, aholisi va xo‘jaligini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
ichki kontinental mamlakatlar · landlocked countriestranzit o‘rin · transit positiontranschegaraviy daryolar · transboundary riversiqtisodiy integratsiya · economic integration
Tushuntirish

Markaziy Osiyo beshta davlatdan iborat: Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va O‘zbekiston. Ularning hech biri okeanga chiqmaydi. Qozog‘iston dunyodagi dengizga chiqmaydigan davlatlar orasida maydoni eng katta. O‘zbekiston ikki karra yopiq: o‘zi ham, barcha qo‘shnilari ham dengizga chiqmaydi. Subregionning ijobiy tomoni – tranzit o‘rni: Buyuk Ipak yo‘li shu yerdan o‘tgan, bugun ham Yevropa va Osiyoni bog‘laydigan yo‘llar bu yerda. Salbiy tomoni – dengizdan uzoqlik va tashqi yo‘llarga bog‘liqlik. Relyefda Tojikiston va Qirg‘iziston baland tog‘li, Qozog‘iston, O‘zbekiston va Turkmaniston asosan tekislik; janubi-sharq seysmik xavfli. Iqlim keskin kontinental va quruq, cho‘l, chala cho‘l va dasht zonalari keng. Suv notekis taqsimlangan: Amudaryo, Sirdaryo kabi daryolar tog‘lardan boshlanib, bir necha davlatdan oqadi, shuning uchun tog‘li davlatlar suv va gidroenergiyaga boy. Subregionda neft, gaz, ko‘mir, oltin, uran, mis kabi resurslar ko‘p. Aholisi taxminan 80 mln, O‘zbekiston subregionda eng ko‘p aholili davlat. Xo‘jalikda konchilik va energetika hamda qishloq xo‘jaligi (sug‘orma dehqonchilik, paxta, don, chorvachilik) muhim o‘rin tutadi. Integratsiya omillari: umumiy transport, transchegaraviy suv, resurslarning bir-birini to‘ldirishi, umumiy ekologik va tabiiy xavf muammolari.

ToshkentBishkekDushanbeAshxobodQozog‘istonO‘zbekistonTurkmanistonQirg‘izistonTojikiston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Amudaryo va Sirdaryo kabi daryolar bir necha davlat hududidan oqib o‘tadi, shuning uchun yuqori oqimdagi suv chiqarish jadvali quyi oqimdagi sug‘orishga ta’sir qiladi. Suv xo‘jaligi mutaxassislari buni hisobga olib hamkorlik qiladi.

Kim ishlatadi

Suv resurslari muhandisi taqsimotni hisoblaydi, savdo menejeri qo‘shni mamlakatlar bilan yetkazib berishni rejalashtiradi, mintaqaviy turizm rejalashtiruvchisi yo‘nalishlar tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Umumiy kanalni boshqarayotganingizni tasavvur qilib, yuqori va quyi qishloqlar uchun adolatli uchta qoida yozing.

Namunalar
01020304020371077Qozog‘istonO‘zbekistonTojikistonQirg‘izistonTurkmanistonAholi, mln (taxminan)
Aholi: Qozog‘iston ≈ 20, O‘zbekiston ≈ 37, Tojikiston ≈ 10, Qirg‘iziston ≈ 7, Turkmaniston ≈ 7 mln. Jami taxminan 20 + 37 + 10 + 7 + 7 = 81 mln. Raqamlar yaxlitlangan va yildan yilga o‘zgaradi.
4567Toshkent +5Bishkek +6
Vaqt: Toshkent UTC+5, Bishkek UTC+6. Farq 6 − 5 = 1 soat. Toshkentda 10:00 bo‘lsa, Bishkekda 10 + 1 = 11:00. Qozog‘istonning Astana va Almatisi hamda Dushanbe va Ashxobod Toshkent bilan bir xil vaqtda (UTC+5).
Sinfda faoliyat

«Subregion paneli»: besh guruh bittadan davlatni oladi va umumiy jadvalga maydon, poytaxt, asosiy resurs va asosiy qishloq xo‘jalik tarmog‘ini yozadi.

Mashq
1
Markaziy Osiyoning beshta davlatini va ularning poytaxtlarini ayting.
2
Toshkentda 16:00 bo‘lsa, Bishkekda (UTC+6) soat necha? (Faqat son.)
3
Xaritada 6 sm masofa 1 : 5 000 000 masshtabda necha km? (Faqat son.)
4
Nima uchun Tojikiston va Qirg‘iziston suv va gidroenergiyaga boy, Turkmaniston esa kam?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliPiramida kesimi: yarmi emasmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →