Yer yuzi tabiati rivojlanishining fazoviy omillari

Yer koinotdagi Quyosh sistemasining a’zosi, sistema esa Somon yo‘li galaktikasining chekkaroq, nisbatan tinch qismida joylashgan; bu hayot rivojlanishi uchun qulay bo‘lgan. Yerga eng kuchli ta’sirni Quyosh ko‘rsatadi: uning nuri ob-havo, okean oqimlari, suv aylanishi va tirik tabiat jarayonlarining asosiy energiya manbayidir. Oy Yerdan taxminan 384 ming km uzoqlikda bo‘lib, Dunyo okeanida qalqish hodisasini keltirib chiqaradi va Yer aylanishini juda sekin susaytiradi. Yerning haqiqiy shakli geoid, ya’ni hech bir oddiy geometrik jismga to‘liq o‘xshamaydigan shakl; hisoblashda uni shar yoki ellipsoid deb olamiz. Shar shaklidan Quyosh nurlari tushish burchagining ekvatordan qutbga qarab o‘zgarishi, ya’ni kenglik zonalligi kelib chiqadi. Yer Quyosh atrofida taxminan 365 sutka 6 soatda aylanadi: fasllar almashadi, kun va tun uzunligi o‘zgaradi. O‘z o‘qi atrofida aylanishi sutkani, kun va tun almashinuvini, mahalliy vaqt farqini va Koriolis kuchini (harakatdagi jismlar Shimoliy yarimsharda o‘ngga, Janubiy yarimsharda chapga og‘adi) yuzaga keltiradi.