Darslar 26–27 · 2 ta dars · Sh. M. Sharipov, V. N. Fedorko, N. I. Safarova, V. A. Rafiqov. Geografiya (Amaliy geografiya), 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
26
Afrika subregionlari
Darslik: 111–114-betlar
MaqsadAfrikaning besh subregionini tabiati, resurslari va xo‘jalik ixtisoslashuvi bo‘yicha tavsiflash; qit’aning muammolarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
monokultura · monoculturecho‘llashish · desertificationSuvaysh kanali · Suez Canalbantu xalqlari · Bantu peoples
Tushuntirish
Afrikada 54 ta mustaqil davlat bor, maydoni taxminan 30 mln km²; qit’a Shimoliy, G‘arbiy, Markaziy, Sharqiy va Janubiy Afrika subregionlariga bo‘linadi. Shimoliy Afrikada aholining ko‘pchiligi arabcha so‘zlashadi, subtropik ekinlar (zaytun, sitrus, paxta), neft, gaz va fosforit muhim; Suvaysh kanali dengiz transporti uchun juda katta ahamiyatga ega. G‘arbiy Afrikada Nigeriya aholisi bo‘yicha qit’ada birinchi, plantatsiya ekinlari (kakao, yeryong‘oq, kauchuk) va konchilik rivojlangan. Markaziy Afrika mis, kobalt, olmos, neft va o‘rmonlarga boy, lekin resurslardan to‘liq foydalanilmaydi. Sharqiy Afrika mineral resurslarga nisbatan kam; kofe, choy, ziravorlar va milliy bog‘lardagi turizm muhim. Janubiy Afrika Respublikasi qit’aning eng rivojlangan sanoat davlatlaridan biri. Muammolar: qashshoqlik, savodxonlik va sog‘liqni saqlash darajasining pastligi, monokultura xomashyo eksportiga bog‘liqlik, mustamlaka davridan qolgan chegaralar tufayli yuzaga kelgan nizolar, cho‘llashish.
Namunalar
Vaqt farqi: Toshkent UTC+5, Yoxannesburg (JAR) UTC+2. Farq 5 − 2 = 3 soat. Toshkentda 18:00 bo‘lsa, Yoxannesburgda 18 − 3 = 15:00.
Monokultura xavfi: tasavvur qiling, davlat eksportining 60 % ini bitta ekin – kakao beradi. Kakao narxi 20 % ga tushsa, umumiy eksport tushumi 60 × 0,2 = 12 % ga kamayadi. Bitta mahsulotga bog‘liqlik iqtisodiyotni zaif qiladi.
Sinfda faoliyat
«Afrika xaritasi»: har bir guruh bitta subregionni oladi va uning 3 ta davlati, 1 ta resursi va 1 ta muammosini xarita ustiga yozadi.
Mashq
1
Afrikada nechta subregion ajratiladi va ular qaysilar?