Geografik baholash
Geografik baholash – tabiiy sharoit, resurslar yoki geotizimlarni muayyan maqsadda (dehqonchilik, qurilish, dam olish, suv xo‘jaligi) qanchalik qulay ekanini aniqlash. Bosqichlar: maqsad va vazifani belgilash; kerakli ko‘rsatkichlar ro‘yxatini tuzish; hududni o‘rganib ko‘rsatkichlarni o‘lchash; har bir komponent bo‘yicha alohida baholash; ularni birlashtirib umumiy baho berish; jadval va xaritalar tuzish. Sifat usulida qulaylik darajasi so‘zlar bilan («juda qulay» dan «qulay emas» gacha) ifodalanadi; miqdor usulida sonli ko‘rsatkichlar, masalan, vegetatsiya davridagi faol haroratlar yig‘indisi qo‘llanadi. Dehqonchilik uchun yer baholanganda relyef, iqlim, tuproq, grunt suvi va suv bilan ta’minlanganlik hisobga olinadi; O‘zbekiston geotizimlari o‘zlashtirish murakkabligiga ko‘ra oddiy, o‘rtacha murakkab, murakkab va juda murakkab guruhlarga bo‘linadi. Rekreatsion baholashda landshaft imkoniyatlari, manzaraning go‘zalligi va ortiqcha yuklanishga (rekreatsion bosimga) chidamliligi e’tiborga olinadi.
Asalarichi uyalarni qo‘yish uchun joy tanlaydi: atrofda gullagan o‘simliklar, shamoldan himoya, suv manbayi bo‘lishi va suv bosadigan joy bo‘lmasligi kerak. Bu geografik baholash: bir nechta mezon bo‘yicha joyning yaroqliligini taqqoslash.
Yer baholovchi uchastkaning qiymatini hisoblaydi, turizm rejalashtiruvchisi dam olish joyini tanlaydi, fermer maslahatchisi ekin uchun maydonni baholaydi.
Maktabga piyoda borishning eng yaxshi yo‘lini tanlashni o‘ylab, solishtiradigan uchta mezoningizni (masalan, vaqt, soya, xavfsiz o‘tish joylari) yozing va qaysi biri eng muhimligini ayting.
| Oy | Hisob | Yig‘indi |
|---|---|---|
| May | 20 × 31 | 620 |
| Iyun | 26 × 30 | 780 |
| Iyul | 29 × 31 | 899 |
| Jami | 620 + 780 + 899 | 2299 °C > 2200 °C |
| Joy | Baho |
|---|---|
| o‘rmonli tog‘ vodiysi, soy | juda qulay |
| buloqli adir yonbag‘ri | qulay |
| voha chekkasidagi dala | o‘rtacha qulay |
| suvsiz qumli cho‘l | kamroq qulay |
| sel o‘tadigan jarlik | noqulay |
«Baholash kartasi»: sinf 3 guruhga bo‘linib, maktab hududidagi 3 ta joyni (sport maydon, bog‘, hovli) «dam olish uchun qulaylik» bo‘yicha 5 ballik shkalada baholaydi va ballarni jadvalga yozadi. Faqat maktab hududi ichida, o‘qituvchi nazoratida.