ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Amaliy geografiya)

Geografik baholash

Darslar 14 · 1 ta dars · Sh. M. Sharipov, V. N. Fedorko, N. I. Safarova, V. A. Rafiqov. Geografiya (Amaliy geografiya), 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
14

Geografik baholash

Darslik: 59–62-betlar
MaqsadGeografik baholash bosqichlarini, sifat va miqdor usullarini hamda yer va rekreatsiya resurslarini baholash mezonlarini bilish.
Yangi so‘zlar
geografik baholash · geographic assessmentsifat usuli · qualitative methodmiqdor usuli · quantitative methodrekreatsiya resurslari · recreation resources
Tushuntirish

Geografik baholash – tabiiy sharoit, resurslar yoki geotizimlarni muayyan maqsadda (dehqonchilik, qurilish, dam olish, suv xo‘jaligi) qanchalik qulay ekanini aniqlash. Bosqichlar: maqsad va vazifani belgilash; kerakli ko‘rsatkichlar ro‘yxatini tuzish; hududni o‘rganib ko‘rsatkichlarni o‘lchash; har bir komponent bo‘yicha alohida baholash; ularni birlashtirib umumiy baho berish; jadval va xaritalar tuzish. Sifat usulida qulaylik darajasi so‘zlar bilan («juda qulay» dan «qulay emas» gacha) ifodalanadi; miqdor usulida sonli ko‘rsatkichlar, masalan, vegetatsiya davridagi faol haroratlar yig‘indisi qo‘llanadi. Dehqonchilik uchun yer baholanganda relyef, iqlim, tuproq, grunt suvi va suv bilan ta’minlanganlik hisobga olinadi; O‘zbekiston geotizimlari o‘zlashtirish murakkabligiga ko‘ra oddiy, o‘rtacha murakkab, murakkab va juda murakkab guruhlarga bo‘linadi. Rekreatsion baholashda landshaft imkoniyatlari, manzaraning go‘zalligi va ortiqcha yuklanishga (rekreatsion bosimga) chidamliligi e’tiborga olinadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Asalarichi uyalarni qo‘yish uchun joy tanlaydi: atrofda gullagan o‘simliklar, shamoldan himoya, suv manbayi bo‘lishi va suv bosadigan joy bo‘lmasligi kerak. Bu geografik baholash: bir nechta mezon bo‘yicha joyning yaroqliligini taqqoslash.

Kim ishlatadi

Yer baholovchi uchastkaning qiymatini hisoblaydi, turizm rejalashtiruvchisi dam olish joyini tanlaydi, fermer maslahatchisi ekin uchun maydonni baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabga piyoda borishning eng yaxshi yo‘lini tanlashni o‘ylab, solishtiradigan uchta mezoningizni (masalan, vaqt, soya, xavfsiz o‘tish joylari) yozing va qaysi biri eng muhimligini ayting.

Namunalar
OyHisobYig‘indi
May20 × 31620
Iyun26 × 30780
Iyul29 × 31899
Jami620 + 780 + 8992299 °C > 2200 °C
Faraz qilaylik, ma’lum bir pishish guruhidagi navga vegetatsiya davrida 2200 °C dan kam bo‘lmagan faol haroratlar yig‘indisi kerak. Hududda: may 20 °C × 31 = 620, iyun 26 × 30 = 780, iyul 29 × 31 = 899; jami 620 + 780 + 899 = 2299 °C. 2299 > 2200, demak, bu hudud shu nav uchun yetarli (miqdor usuli).
JoyBaho
o‘rmonli tog‘ vodiysi, soyjuda qulay
buloqli adir yonbag‘riqulay
voha chekkasidagi dalao‘rtacha qulay
suvsiz qumli cho‘lkamroq qulay
sel o‘tadigan jarliknoqulay
Yozgi bolalar oromgohi uchun joy tanlash (sifat usuli): soy bo‘yidagi o‘rmonli tog‘ vodiysi – juda qulay, buloqli adir yonbag‘ri – qulay, voha chekkasidagi dala – o‘rtacha qulay, suvsiz ochiq qumli cho‘l – kamroq qulay, sel xavfi bor soy og‘zi – qulay emas. Har bir baho manzara, suv, salqinlik va xavfsizlikni birga hisobga olib qo‘yiladi.
Sinfda faoliyat

«Baholash kartasi»: sinf 3 guruhga bo‘linib, maktab hududidagi 3 ta joyni (sport maydon, bog‘, hovli) «dam olish uchun qulaylik» bo‘yicha 5 ballik shkalada baholaydi va ballarni jadvalga yozadi. Faqat maktab hududi ichida, o‘qituvchi nazoratida.

Mashq
1
Geografik baholash bosqichlarini tartib bilan sanang (kamida 5 ta).
2
Sentabr oyida o‘rtacha harorat 22 °C, 30 kun bo‘lsa, shu oy uchun haroratlar yig‘indisi necha °C? (Faqat son.)
3
Quyidagi baholarni sifat yoki miqdor usuliga ajrating: «juda qulay»; 2300 °C yig‘indi; «qulay emas»; yiliga 300 mm yog‘in.
4
Nima uchun suvomborini qurishdan oldin geografik baholash o‘tkaziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliReklamadagi to‘rt arqonli blokHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →