ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Amaliy geografiya)

Geografik prognoz

Darslar 15 · 1 ta dars · Sh. M. Sharipov, V. N. Fedorko, N. I. Safarova, V. A. Rafiqov. Geografiya (Amaliy geografiya), 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
15

Geografik prognoz

Darslik: 63–67-betlar
MaqsadGeografik prognoz tushunchasini, uning muddat va miqyos bo‘yicha turlarini hamda prognozda komponent xususiyatlarining rolini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
prognoz · forecastoperativ prognoz · operational forecastsayyoraviy prognoz · planetary forecastmahalliy prognoz · local forecast
Tushuntirish

Prognoz – hodisa yoki obyekt holatining o‘zgarishini oldindan ilmiy asoslab aytib berish. Geografik prognoz tabiiy muhit va hududiy ishlab chiqarish majmualari o‘zgarishining asosiy yo‘nalishlarini oldindan asoslaydi; u odatda bir necha variantda tuziladi va eng maqbuli tanlanadi. Muddatiga ko‘ra: operativ (1 oygacha), qisqa muddatli (1 oydan 1 yilgacha), o‘rta muddatli (1–5 yil), uzoq muddatli (5–15 yil) va juda uzoq muddatli (15 yildan ortiq) prognozlar bor. Miqyosiga ko‘ra: sayyoraviy (butun insoniyatga daxldor muammolar: iqlim isishi, ozon qatlami, cho‘llanish, ichimlik suvi), mintaqaviy (bir necha davlatni qamrovchi, masalan, ifloslanayotgan dengizlar) va mahalliy (muayyan inshoot, masalan, konning atrofga ta’siri). Prognozda geotizim komponentlarining ifloslanishni kamaytirish xususiyatlari hisobga olinadi: botiqlar chiqindi to‘playdi, balandliklar tarqatadi; suvning oqim tezligi, tuproqning o‘z-o‘zini tozalashi va ifloslovchilarni yutuvchi o‘simliklar muhim.

MuddatiDavomiyligi
Operativ1 oygacha
Qisqa muddatli1 oy – 1 yil
O‘rta muddatli1–5 yil
Uzoq muddatli5–15 yil
Juda uzoq15 yildan ortiq
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Suv xo‘jaligi mutaxassislari bahorda daryo oqimini qor qalinligiga qarab oldindan taxmin qiladi va shunga ko‘ra sug‘orish rejasini tuzadi. Geografik prognoz shu: hozirgi holatga asoslanib, kelajak o‘zgarishni ilmiy asosda aytish.

Kim ishlatadi

Gidrolog oqimni bashorat qiladi, favqulodda holatlar xizmati rejalashtiruvchisi evakuatsiyaga tayyorlanadi, dehqon sug‘orish jadvalini tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Faqat kuzatuvlarga (shamol, bulut, harorat) tayanib kelasi hafta uchun o‘z ob-havo prognozingizni yozing va keyin natijani tekshiring.

Namunalar
ƒFormula
8 × 75 : 100 = 6 s/ga
hosildorlik pasayishi 25 % dan keyin
Yaylovda hosildorlik gektariga 8 s bo‘lib, mol haddan ortiq boqilganda 25 % kamayishi prognoz qilinsa: 8 × 75 : 100 = 6 s/ga qoladi. Bu 5 yilga mo‘ljallangan bo‘lsa, u o‘rta muddatli prognozdir.
Ochiq usulda foydali qazilma qazib olinadigan hududda mahalliy prognoz: karyer botig‘i hosil bo‘ladi, tashlamalar paydo bo‘ladi, grunt suvi pasayadi, atrofda chang ko‘payadi. Bu prognoz loyihani tasdiqlashdan oldin tuziladi va qoplash choralarini belgilaydi.
Sinfda faoliyat

«Variantlar»: guruhlar bitta loyihaga (masalan, qishloqda yangi kanal) uch xil variant prognozi tuzadi (yaxshi, o‘rtacha, yomon stsenariy), so‘ng eng maqbul variantni asoslab tanlaydi.

Mashq
1
Prognozlar muddatiga ko‘ra qanday turlarga bo‘linadi? Beshta turni sanang.
2
3 yilga tuzilgan prognoz qaysi muddatli turga kiradi?
3
Yaylov hosildorligi gektariga 12 s, 25 % kamayishi kutilsa, necha s/ga qoladi? (Faqat son.)
4
Nima uchun botiq relyef chiqindilar ifloslanishi prognozida xavfli omil hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIkki varaq orasiga pufladikHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →