Geografik qobiq va uning umumiy qonuniyatlari
Geografik qobiqda uch tuzilish darajasi ajratiladi: geokomponentli (tog‘ jinslari, suv, havo, tuproq, o‘simlik va hayvonlar), geosferali (litosfera, gidrosfera, atmosfera, biosfera – vertikal tuzilish) va geotizimli (gorizontal tuzilish). Bu qobiqning o‘ziga xosligi shundaki, faqat unda suv uch holatda uchraydi, tuproq hosil bo‘ladi, hayot va inson jamiyati mavjud, Quyosh energiyasi turli ko‘rinishga o‘tadi. Bir butunlik qonuniyatiga ko‘ra, komponentlar bir-biri bilan bog‘liq: birining o‘zgarishi boshqalarining ham o‘zgarishiga olib keladi; qobiq komponentlarning oddiy yig‘indisi emas, sifat jihatidan yangi tizimdir. Modda va energiyaning aylanma harakati (suv, havo, biologik va boshqa aylanishlar) bu yaxlitlikni ta’minlaydi. Ritmiklik – hodisalarning ma’lum vaqt oralig‘ida takrorlanishi: sutkalik (Yer o‘z o‘qida aylanishi), yillik (Quyosh atrofida aylanishi va o‘qning qiyaligi), asr ichidagi (masalan, taxminan 11 yillik Quyosh faolligi sikli) hamda ko‘p asrlik va tektonik sikllar. Bu qonuniyatlarni bilish tabiiy jarayonlarni bashorat qilish va resurslardan oqilona foydalanishda muhim.
Maktab bog‘ida ekish jadvali yilning ritmiga bog‘liq: bahor kech kelsa, hamma ish surilib ketadi. Bitta o‘zgarish suv, tuproq va o‘simlikka birga ta’sir qiladi, bu geografik qobiqning yaxlitligi va ritmikligini ko‘rsatadi.
Dehqon ish rejasini mavsumga moslaydi, suv xo‘jaligi mutaxassisi suv oqimini rejalashtiradi, meteorolog fasl o‘zgarishlarini kuzatadi.
Joyingizdagi shu oyga xos to‘rtta tabiiy hodisani yozib, har biriga nima bog‘liqligini ko‘rsating.
«Zanjir»: o‘quvchilar doira bo‘lib turadi; birinchisi «yog‘in kamaydi» deb aytadi, keyingi har biri oqibatni davom ettiradi (daryo suvi → o‘simlik → tuproq → hayvonlar → odam xo‘jaligi). Zanjir komponentlar bog‘liqligini ko‘rsatadi.