O‘zbekistonning geosiyosiy o‘rni va munosabatlari
O‘zbekiston Yevrosiyoning ichkarisida, Markaziy Osiyoning o‘rtasida joylashgan; u 1992-yil 2-martda BMTga qabul qilingan. Hududi g‘arbdan sharqqa taxminan 1425 km, shimoldan janubga taxminan 930 km cho‘zilgan. Eng baland nuqtasi – Hazrat Sulton cho‘qqisi (4643 m), eng past nuqtasi – Mingbuloq botig‘i (−12 m). U beshta davlat bilan chegaradosh: Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Afg‘oniston va Turkmaniston; Qozog‘iston bilan chegara eng uzun. Iqtisodiy-geografik o‘rin uch darajada baholanadi. Mikro daraja (yaqin qo‘shnilar): qulay, chunki barcha subregion davlatlari bilan chegaradosh va ular bilan avtomobil, temiryo‘l, quvur aloqalari bor. Mezo daraja (yaqin mintaqalar): o‘rtacha, sababi Rossiya, Kavkaz, Eron va Afg‘oniston bilan aloqalar turli darajada. Makro daraja (butun jahon): nisbatan noqulay, chunki okean yoki ochiq dengizga chiqish uchun kamida ikki davlat hududidan o‘tish kerak. Siyosiy-geografik jihatdan klassik nazariyalarda ajratilgan Heartland (Yevrosiyoning ichki qismi) va Rimland (uning sohilbo‘yi yoyi) tutashgan joyga yaqin; bu katta davlatlarning qiziqishiga sabab. Chegara masalalari (eksklavlar, delimitatsiya) so‘nggi yillarda asosan shartnomalar orqali hal qilinmoqda. O‘zbekiston ko‘p tomonlama hamkorlik siyosatini yuritadi, BMT, MDH, SHHT va boshqa tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi; transport yo‘laklarini rivojlantirish tranzit imkoniyatini kuchaytiradi.
Quritilgan mevani uzoq mamlakatga jo‘natmoqchi bo‘lgan eksportchi yuk mashinasi, temir yo‘l yoki samolyotni tanlaydi. Dengizga chiqish yo‘li yo‘q bo‘lgani uchun yo‘l boshqa davlatlar hududi orqali o‘tadi, shuning uchun narx, tezlik va mahsulot saqlanishi baholanadi.
Eksportchi yetkazib berish usulini tanlaydi, logistika menejeri yuklarni yo‘naltiradi, tashqi savdo tahlilchisi bozorlarni solishtiradi.
Biror mahsulotni uzoq mamlakatga jo‘natish uchun uch yo‘l variantini yozib, har birining bitta afzalligi va kamchiligini ko‘rsating.
«Qo‘shnilar zanjiri»: o‘quvchilar xaritada O‘zbekistonning besh qo‘shnisini topib, har biri bilan bog‘laydigan bitta yo‘l (yo‘l, temiryo‘l yoki quvur) va bitta mahsulotni yozadi. Birgalikda mikro-, mezo- va makro darajadagi qulayliklarni ro‘yxat qiladi.