Atrof-muhit monitoringi va geografik-ekologik ekspertiza asoslari
Monitoring – tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va atrof-muhitni muhofaza qilish maqsadida hudud holatini kuzatish, nazorat qilish va boshqarish tizimi. Uning vazifasi muhit o‘zgarishini inson faoliyati bilan bog‘lab kuzatish, baholash va boshqaruv choralarini ko‘rishdir; o‘zgarish ifloslanmagan tabiiy holat bilan solishtiriladi. I. P. Gerasimov monitoringning uch bosqichini ajratgan: bioekologik (ifloslanishning inson salomatligiga ta’siri), geoekologik (tabiiy va o‘zgargan geotizimlar, ruxsat etilgan me’yorlar, o‘z-o‘zini tozalash) va biosfera (dunyo miqyosida, masalan, atmosfera changlanishi, Dunyo okeani ifloslanishi, ozon qatlami). O‘zbekistonda havo va suvni gidrometeorologiya xizmati, yer osti suvlarini geologiya sohasidagi tashkilotlar, sho‘rlanish va melioratsiyani qishloq va suv xo‘jaligi organlari, salomatlik masalalarini sog‘liqni saqlash tizimi kuzatadi, ularning ishini esa davlat ekologiya organi birlashtiradi. Ekspertiza – yirik loyihalarni mutaxassislar ko‘rigidan o‘tkazish; geografik-ekologik ekspertiza loyihaning atrof-muhit, tabiat va aholi salomatligiga ta’sirini baholab, ruxsat berish yoki o‘zgartirishni talab qiladi.
«Ekspertiza hay’ati»: sinf ekspertlar hay’ati rolini o‘ynaydi. O‘qituvchi tasavvuriy loyiha (masalan, daryo bo‘yida zavod) beradi; guruhlar «tabiat», «aholi salomatligi», «iqtisod» yo‘nalishida savollar beradi va umumiy xulosa chiqaradi.