☰ Mundarija · Geografiya (Amaliy geografiya)

Janubi-g‘arbiy va Janubiy Osiyo

Darslar 28 · 1 ta dars · Sh. M. Sharipov, V. N. Fedorko, N. I. Safarova, V. A. Rafiqov. Geografiya (Amaliy geografiya), 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
28

Janubi-g‘arbiy va Janubiy Osiyo davlatlari

Darslik: 118–122-betlar
MaqsadOsiyo subregionlarini sanash; Janubi-g‘arbiy va Janubiy Osiyoning tabiati, aholisi va xo‘jalik ixtisoslashuvini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Fors ko‘rfazi davlatlari · Persian Gulf statesHind-Gang tekisligi · Indo-Gangetic Plainmusson iqlimi · monsoon climatesoxta urbanizatsiya · false urbanisation
Tushuntirish

Osiyo – eng katta qit’a, maydoni taxminan 44 mln km², aholisi dunyoning qariyb 60 foizini tashkil qiladi; unda 48 ga yaqin davlat bor. U besh subregionga bo‘linadi: Janubi-g‘arbiy, Janubiy, Sharqiy, Janubi-sharqiy va Markaziy Osiyo. Janubi-g‘arbiy Osiyoga Turkiya, Eron, Iroq, Saudiya Arabistoni, Kavkaz davlatlari va boshqalar kiradi. Bu subregion dunyodagi eng muhim neft va gaz hududlaridan biri (Fors ko‘rfazi), yirik transport yo‘llari kesishgan joy; sug‘orma dehqonchilik, zaytun, xurma, paxta, tuyachilik va qorako‘lchilik tarqalgan. Janubiy Osiyo Hindiston yarimorolini, Hind-Gang tekisligini va Shri-Lanka, Maldiv kabi orollarni o‘z ichiga oladi; shimolda Himolay va Qoraqurum o‘rab turadi. Iqlimi musson: nam yoz va quruq qish. Aholisi juda zich va tez o‘smoqda, urbanizatsiya nisbatan past, ko‘p joyda soxta urbanizatsiya kuzatiladi. Dehqonchilikda sholi, choy, jut, ziravorlar, paxta muhim; Hindiston sanoati, axborot texnologiyalari va xizmatlari bilan alohida ajraladi. Diniy tarkibi xilma-xil: induizm, islom, buddizm.

Namunalar
Vaqt farqi: Toshkent UTC+5, Istanbul UTC+3. Farq 5 − 3 = 2 soat. Toshkentda 15:00 bo‘lsa, Istanbulda 15 − 2 = 13:00.
Xarita masshtabi 1 : 10 000 000 bo‘lsa, xaritada 3 sm haqiqatda 3 × 10 000 000 = 30 000 000 sm = 300 km. Masalan, shu masofa Hind-Gang tekisligidagi ikki shahar orasidagi taxminiy yo‘lga teng bo‘lishi mumkin.
Sinfda faoliyat

«Subregion nishonlari»: har bir guruh 5 ta Osiyo subregionini xaritada topadi va ularga bittadan davlat va bitta xarakterli belgi (resurs, iqlim, din) qo‘shadi.

Mashq
1
Osiyoning besh subregionini sanang.
2
Xaritada 5 sm masofa 1 : 10 000 000 masshtabda necha km? (Faqat son.)
3
Toshkentda 18:00 bo‘lsa, Istanbulda (UTC+3) soat necha? (Faqat son.)
4
Nima uchun Janubiy Osiyoda aholi zichligi yuqori?