Dunyo aholisi va zamonaviy demografik vaziyat
Dunyo aholisi uzoq vaqt sekin ko‘paydi, chunki tug‘ilish ham, o‘lim ham yuqori edi. Taxminan XIX asr boshida 1 milliard, XX asr o‘rtalaridan keyin esa tezlik keskin oshdi: 1960-yillarda 3 milliard, 2011-yilda 7 milliard, 2022-yilda 8 milliardga yetdi va hozir u taxminan 8 milliard 200 million atrofida. Aholi sonining bunday keskin o‘sishi demografik portlash deyiladi: sababi tibbiyot va turmush darajasining yaxshilanishi hisobiga o‘limning kamayishidir. Tabiiy o‘sish = tug‘ilish − o‘lim (har 1000 kishiga, ‰). Demografik o‘tish nazariyasiga ko‘ra jamiyat to‘rt bosqichdan o‘tadi: 1) tug‘ilish va o‘lim yuqori, o‘sish kam; 2) o‘lim keskin kamayadi, portlash; 3) tug‘ilish pasaya boshlaydi; 4) tug‘ilish va o‘lim past, o‘sish minimal. Rivojlangan mamlakatlarda o‘sish juda past, ba’zi joylarda aholi kamaymoqda; Afrikada tug‘ilish va o‘sish yuqori darajada saqlanmoqda. Davlatlar demografik siyosat yuritadi: o‘sishni kamaytirishga yoki oshirishga qaratilgan choralar.
Tabiiy o‘sish = 12 − 10 = 2 ‰ = 0,2 %
Aholi ikki baravar ko‘payishi ≈ 70 / 0,2 ≈ 350 yil
10 mln → 11,1 mln, 50 yildan keyin
Aholi ro‘yxati bir necha yilda bir marta o‘tkaziladi, natijalariga qarab tuman uchun maktab, shifoxona va avtobus yo‘nalishlari rejalashtiriladi. Tug‘ilish va ko‘chish ma’lumotlarisiz bunday qarorlar taxminga tayanardi.
Statistik ma’lumotlarni tahlil qiladi, maktab rejalashtiruvchisi o‘rinlar sonini hisoblaydi, kompaniya yangi filial ochish joyini tanlaydi.
1000 ta o‘quvchi uchun 25 kishilik nechta sinf kerakligini hisoblang va maktabga sinfxonalardan tashqari yana nima kerakligini bitta yozing.
«Aholi chizig‘i»: o‘quvchilar 1800, 1960, 2011, 2022-yillar uchun aholini (1; 3; 7; 8 mlrd) vaqt chizig‘ida belgilab, har bir bosqichdagi o‘sish tezligini rangli strelka bilan ko‘rsatadi.