Dunyo aholisi va zamonaviy demografik vaziyat
Dunyo aholisi uzoq vaqt sekin ko‘paydi, chunki tug‘ilish ham, o‘lim ham yuqori edi. Taxminan XIX asr boshida 1 milliard, XX asr o‘rtalaridan keyin esa tezlik keskin oshdi: 1960-yillarda 3 milliard, 2011-yilda 7 milliard, 2022-yilda 8 milliardga yetdi va hozir u taxminan 8 milliard 200 million atrofida. Aholi sonining bunday keskin o‘sishi demografik portlash deyiladi: sababi tibbiyot va turmush darajasining yaxshilanishi hisobiga o‘limning kamayishidir. Tabiiy o‘sish = tug‘ilish − o‘lim (har 1000 kishiga, ‰). Demografik o‘tish nazariyasiga ko‘ra jamiyat to‘rt bosqichdan o‘tadi: 1) tug‘ilish va o‘lim yuqori, o‘sish kam; 2) o‘lim keskin kamayadi, portlash; 3) tug‘ilish pasaya boshlaydi; 4) tug‘ilish va o‘lim past, o‘sish minimal. Rivojlangan mamlakatlarda o‘sish juda past, ba’zi joylarda aholi kamaymoqda; Afrikada tug‘ilish va o‘sish yuqori darajada saqlanmoqda. Davlatlar demografik siyosat yuritadi: o‘sishni kamaytirishga yoki oshirishga qaratilgan choralar.
«Aholi chizig‘i»: o‘quvchilar 1800, 1960, 2011, 2022-yillar uchun aholini (1; 3; 7; 8 mlrd) vaqt chizig‘ida belgilab, har bir bosqichdagi o‘sish tezligini rangli strelka bilan ko‘rsatadi.