☰ Mundarija · Geografiya (Amaliy geografiya)

Yevropa subregionlari

Darslar 23 · 1 ta dars · Sh. M. Sharipov, V. N. Fedorko, N. I. Safarova, V. A. Rafiqov. Geografiya (Amaliy geografiya), 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
23

Yevropa subregionlari

Darslik: 94–100-betlar
MaqsadYevropa subregionlarini (Shimoliy, G‘arbiy, Janubiy, Sharqiy) tabiati, aholisi va xo‘jaligi bo‘yicha tavsiflash va solishtirish.
Yangi so‘zlar
Skandinaviya · ScandinaviaBenilyuks · BeneluxBolqon yarimoroli · Balkan Peninsulao‘tish iqtisodiyoti · transition economy
Tushuntirish

Yevropa Yevrosiyoning g‘arbiy qismi bo‘lib, uning maydoni taxminan 10 mln km²; davlatlar soni hisoblash usuliga qarab 44–50 atrofida. Odatda to‘rt subregion ajratiladi. Shimoliy Yevropa (Skandinaviya va Boltiq bo‘yi davlatlari) iqlimi mo‘tadil dengiz iqlimi, Islandiya vulqonlari va geotermal energiyasi bilan mashhur; aholisi kam zich, turmush darajasi yuqori, o‘rmon, kemasozlik, mashinasozlik va gidroenergetika rivojlangan. G‘arbiy Yevropa (Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Benilyuks, Alp davlatlari) iqtisodiy jihatdan eng kuchli, aholisi zich, shaharlashuv yuqori, mashinasozlik, kimyo, bank va turizm yetakchi. Janubiy Yevropa (Ispaniya, Portugaliya, Italiya, Gretsiya va boshqalar) O‘rta dengiz iqlimi bilan ajraladi, seysmik va vulqonik faol; subtropik dehqonchilik (uzum, zaytun, sitrus) va dengiz turizmiga ixtisoslashgan. Sharqiy Yevropa (Rossiya, Ukraina, Belarus, Polsha, Bolqon davlatlari va boshqalar) asosan tekislikdan iborat, sobiq sotsialistik tuzumdan o‘tish iqtisodiyotiga ega, sanoati ko‘p tarmoqli; ko‘p davlatda aholi soni kamaymoqda. 1990-yillarda SSSR va Yugoslaviya tarqalib, siyosiy xarita sezilarli o‘zgargan.

Namunalar
Yevropa taxminan 10 000 000 km², uning taxminan 4 000 000 km² Rossiyaning Yevropa qismi. Qolgan qismi 10 000 000 − 4 000 000 = 6 000 000 km². Shunday qilib, Yevropa maydonining taxminan 40 % ini bitta davlatning qismi egallaydi.
Vaqt farqi: Toshkent UTC+5, Markaziy Yevropa (Berlin, Parij) qishda UTC+1. Farq 5 − 1 = 4 soat. Toshkentda 16:00 bo‘lsa, Berlinda 16 − 4 = 12:00 (qishda).
Sinfda faoliyat

«Subregion pasporti»: to‘rt guruh bittadan subregionni tanlab, 5 qatorli pasport tuzadi (iqlim, relyef, resurslar, aholi, ixtisoslashuv) va xaritada belgilaydi.

Mashq
1
Yevropaning to‘rt subregionini sanang va har biriga bitta davlat misol keltiring.
2
Berlinda (qishda, UTC+1) soat 9:00 bo‘lsa, Toshkentda (UTC+5) soat necha? (Faqat son, soat bo‘yicha.)
3
Janubiy Yevropada zilzila va vulqonlar ko‘p bo‘lishining sababi nima?
4
Nima uchun Sharqiy Yevropa davlatlarining siyosiy xaritasi 1990-yillarda keskin o‘zgargan?