O‘zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi
O‘zbekiston iqtisodiyoti mustaqillikdan keyin bozor iqtisodiyotiga bosqichma-bosqich o‘tdi. 1990-yillarning birinchi yarmida sobiq ittifoq doirasidagi xo‘jalik aloqalari uzilgani sababli iqtisodiy pasayish bo‘ldi, keyin barqarorlashuv va o‘sish davri boshlandi. Mamlakatda taxminan 100 dan ortiq turdagi foydali qazilmaning minglab konlari topilgan: oltin, uran, mis, tabiiy gaz, kaliy tuzlari, fosforit kabi resurslar bilan dunyoda ajralib turadi. Yirik konlar Navoiy, Toshkent, Qashqadaryo, Buxoro viloyatlari va Qoraqalpog‘istonda. Aholisi 1990-yildagi taxminan 20 mln dan hozir taxminan 37 mln gacha o‘sdi; bu subregionda eng ko‘p aholi. Sanoat ulushi oshdi, yengil sanoatning o‘rni nisbatan kamaydi, mashinasozlik (avtomobilsozlik), kimyo, rangli metallurgiya, energetika va qayta ishlash rivojlandi; yangi sanoat markazlari faqat Toshkent atrofida emas, boshqa viloyatlarda ham paydo bo‘ldi. Qishloq xo‘jaligida paxta maydonlari qisqarib, g‘alla, sabzavot, meva, uzum ko‘paydi; g‘alla yetishtirish keskin oshib, don bilan o‘zini ta’minlash darajasi ko‘tarildi; paxta, ipak va qorako‘l an’anaviy tarmoq bo‘lib qoldi. Transportda temiryo‘llar yagona tarmoqqa birlashtirildi, tezyurar poyezdlar («Afrosiyob», «Sharq», «Nasaf») yo‘lga qo‘yildi. Eksportda paxta tolasi ulushi keskin kamaydi, energiya, rangli metall, tekstil, oziq-ovqat va kimyo mahsulotlari ulushi oshdi; asosiy hamkorlar – qo‘shni davlatlar, Xitoy, Rossiya, Turkiya, Koreya Respublikasi va boshqalar. Erkin iqtisodiy zonalar (Navoiy, Angren, Jizzax va boshqalar) sanoat va investitsiyalarni jalb qilishga xizmat qiladi.
Yosh odam kasb tanlayotganda o‘z hududida qaysi tarmoqlar rivojlanayotganini ko‘radi: qishloq xo‘jaligini qayta ishlash, qurilish, xizmat ko‘rsatish, axborot texnologiyalari. Iqtisodiyot tarkibini bilish ish o‘rinlari qayerda paydo bo‘lishini taxmin qilishga yordam beradi.
Kasb maslahatchisi yo‘nalish tanlashga yordam beradi, hududiy rivojlanish rejalashtiruvchisi tarmoqlarni baholaydi, bank tahlilchisi loyihalarni tahlil qiladi.
Shaharchangiz yoki tumaningizdagi beshta kasbni yozib, ularni qishloq xo‘jaligi, sanoat va xizmat sohalariga ajrating.
«Iqtisodiy zanjir»: guruhlar bitta mahsulotni (masalan, paxta → ip → mato → kiyim) tanlab, uning yo‘lini xaritadagi viloyatlar bo‘ylab ko‘rsatadi va qaysi bosqichda qancha qiymat qo‘shilishini muhokama qiladi.