☰ Mundarija · Geografiya (Amaliy geografiya)

Zamonaviy geosiyosiy vaziyat va integratsion uyushmalar

Darslar 21 · 1 ta dars · Sh. M. Sharipov, V. N. Fedorko, N. I. Safarova, V. A. Rafiqov. Geografiya (Amaliy geografiya), 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
21

Jahondagi zamonaviy geosiyosiy vaziyat. Davlatlarning integratsion uyushmalari

Darslik: 85–89-betlar
MaqsadZamonaviy geosiyosiy markazlarni va yirik integratsion uyushmalarni (YI, MDH, SHHT va boshqalar) tavsiflash, O‘zbekistonning ulardagi ishtirokini bilish.
Yangi so‘zlar
iqtisodiy integratsiya · economic integrationYevropa Ittifoqi · European UnionMustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi · Commonwealth of Independent StatesShanxay hamkorlik tashkiloti · Shanghai Cooperation Organisation
Tushuntirish

XX asr oxirida ikki qutbli dunyo tugagach, bir necha geosiyosiy markaz va kuchli mintaqaviy hamkorlik tuzilmalari shakllandi. Iqtisodiy integratsiya – davlatlar o‘rtasidagi kelishuvlar asosida uzoq muddatli, barqaror iqtisodiy aloqalarning rivojlanishi. Yevropa Ittifoqi (YI) 1951-yildagi Ko‘mir va po‘lat jamiyatidan, 1957-yildagi Rim shartnomalaridan o‘sib chiqdi; 1993-yildan Yevropa Ittifoqi deb ataladi, yagona bozori bor, ko‘p a’zolarda yagona valyuta (yevro) joriy etilgan; Buyuk Britaniya 2020-yilda chiqdi, hozir ittifoqda 27 davlat bor. MDH 1991-yil dekabrda tashkil topgan, O‘zbekiston uning a’zosi. Shanxay hamkorlik tashkiloti 1996-yilda «Shanxay beshligi» sifatida boshlangan, 2001-yilda O‘zbekiston ishtirokida hozirgi nomini olgan; xavfsizlik va iqtisodiy hamkorlikka qaratilgan, uning a’zolari qatoriga Xitoy, Rossiya, Hindiston, Pokiston, Eron, Belarus hamda Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekiston kiradi. Boshqa uyushmalar: ASEAN (Janubi-Sharqiy Osiyo), Afrika Ittifoqi, Merkosur (Janubiy Amerika). O‘zbekiston, shuningdek, Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqida kuzatuvchi hamda Turkiy davlatlar tashkilotining a’zosi; Jahon savdo tashkilotiga kirish jarayonida.

Namunalar
YIning kengayishi: 1951-yilda 6 davlat bo‘lgan, hozir 27 ta. 27 − 6 = 21 ta davlat qo‘shilgan (Buyuk Britaniya chiqqanini ham hisobga olgan holda sof hisob). Bu integratsiya jozibasini ko‘rsatadi, lekin chiqish ham mumkinligini isbotlaydi.
Yagona bozor sharoitida mahsulot bir a’zo davlatdan boshqasiga chegara bojisiz o‘tadi. Natijada ishlab chiqaruvchi katta bozorga chiqadi, xaridor tanlov va past narxga ega bo‘ladi. Bu iqtisodiy integratsiyaning amaliy foydasi.
Sinfda faoliyat

«Uyushmalar xaritasi»: dunyo konturli xaritasida 5 ta integratsion uyushma a’zolari turli rangda bo‘yaladi; O‘zbekiston ishtirok etayotgan uyushmalar belgilanadi.

Mashq
1
Iqtisodiy integratsiya nima? Yevropa Ittifoqining asosiy maqsadlaridan birini ayting.
2
YIga 1951-yilda 6 davlat qatnashgan va hozir 27 davlat bor. Farq necha? (Faqat son.)
3
SHHT qachon va qanday nom bilan boshlangan?
4
Nima uchun davlatlar integratsion uyushmalarga birlashadi? Ikki sabab yozing.