1-laboratoriya mashg‘uloti
Laboratoriya mashg‘uloti masalalar yechishdan iborat. Qoidalar: 1) DNKda A = T va G = C, A + G = T + C; A–T orasida 2, G–C orasida 3 ta vodorod bog‘ bor. 2) Qo‘sh zanjirli DNKda qo‘shni nukleotid juftlari orasi taxminan 0,34 nm; uzunlik = juftlar soni · 0,34 nm. 3) i-RNK DNK matritsa zanjiriga komplementar (A–U, T–A, G–C); 3 nukleotid = 1 kodon = 1 aminokislota (to‘xtash kodonini hisobga olmasdan). 4) Oqsil massasi ≈ aminokislotalar soni · 120 (o‘rtacha qoldiq massasi shartli). 5) Energiya: darslik shartli qiymatlari – 1 glukoza aerob parchalanganda 38 ATF, kislorodsiz (sut kislotali) parchalanganda 2 ATF. Ish tartibi: masala shartini yozing, qaysi qoida kerakligini aniqlang, hisoblang, javobni birligi bilan yozing va xulosa chiqaring.
| Qoida | Ifodasi |
|---|---|
| DNK | A = T, G = C; A–T 2 ta, G–C 3 ta vodorod bog‘ |
| DNK uzunligi | juftlar soni · 0,34 nm |
| mRNK | 3 nukleotid = 1 kodon = 1 aminokislota |
| Oqsil massasi | aminokislotalar soni · 120 |
| ATF | 38 (aerob), 2 (anaerob) |
Laborant bakteriya DNKsi taxminan 5 million juft nukleotiddan iborat ekanini biladi va uzunligini hisoblaydi: 5 000 000 · 0,34 nm = 1 700 000 nm, ya’ni taxminan 1,7 mm. Bu bakteriya hujayrasining o‘zidan yuzlab marta uzun, shuning uchun DNK hujayrada juda ixcham o‘ralgan.
Genom laboratoriyasi texnigi ketma-ketliklarni o‘lchaydi, ma’lumotlar tahlilchisi DNK hajmini saqlash uchun hisoblaydi, o‘qituvchi masalalar tuzadi.
DNK uzunligi haqida o‘zingiz qisqa masala tuzing va nanometrlarni millimetrga o‘girishni tekshirib, sinfdoshingizga yechtiring.
| DNK shablon | TAC AAA TTT CCA ACT |
|---|---|
| mRNK | AUG UUU AAA GGU UGA |
| Oqsil | Met–Phe–Lys–Gly, to‘xtash |
«Masala musobaqasi». Jamoalar bir xil masalani turli usulda yechib, javoblarini taqqoslaydi va bir-birining xatolarini topadi.