Hujayra sikli. Mitoz va meyoz. Laboratoriya mashg‘uloti
Darslar 11–12 · 2 ta dars · A. G‘afurov, A. Abdukarimov, J. Tolipova, O. Ishankulov, M. Umaraliyeva, I. Abdurahmonova. Biologiya, 10-sinf, 1-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2017
12
1-laboratoriya mashg‘uloti
Darslik: 58–59-betlar
MaqsadDNK, RNK, oqsil biosintezi va energiya almashinuviga doir masalalarni qoidalar asosida yechish.
Yangi so‘zlar
komplementarlik · complementaritykodon · codonnukleotid · nucleotidemasala · problem
Tushuntirish
Laboratoriya mashg‘uloti masalalar yechishdan iborat. Qoidalar: 1) DNKda A = T va G = C, A + G = T + C; A–T orasida 2, G–C orasida 3 ta vodorod bog‘ bor. 2) Qo‘sh zanjirli DNKda qo‘shni nukleotid juftlari orasi taxminan 0,34 nm; uzunlik = juftlar soni · 0,34 nm. 3) i-RNK DNK matritsa zanjiriga komplementar (A–U, T–A, G–C); 3 nukleotid = 1 kodon = 1 aminokislota (to‘xtash kodonini hisobga olmasdan). 4) Oqsil massasi ≈ aminokislotalar soni · 120 (o‘rtacha qoldiq massasi shartli). 5) Energiya: darslik shartli qiymatlari – 1 glukoza aerob parchalanganda 38 ATF, kislorodsiz (sut kislotali) parchalanganda 2 ATF. Ish tartibi: masala shartini yozing, qaysi qoida kerakligini aniqlang, hisoblang, javobni birligi bilan yozing va xulosa chiqaring.
Namunalar
DNK qismida jami 2400 nukleotid va 20% adenin bor. A = T = 20% · 2400 : 100 = 480 dan; G = C = (100 – 40) : 2 = 30%, ya’ni 720 dan; uzunligi 2400 : 2 · 0,34 = 408 nm.
i-RNK: AUG UUU AAA GGU UGA. Jadval (AUG – Met, UUU – Phe, AAA – Lys, GGU – Gly, UGA – to‘xtash) bo‘yicha oqsil: Met–Phe–Lys–Gly; matritsa DNK zanjiri: TAC AAA TTT CCA ACT.
Sinfda faoliyat
«Masala musobaqasi». Jamoalar bir xil masalani turli usulda yechib, javoblarini taqqoslaydi va bir-birining xatolarini topadi.