ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya

Hujayra sikli. Mitoz va meyoz. Laboratoriya mashg‘uloti

Darslar 11–12 · 2 ta dars · A. G‘afurov, A. Abdukarimov, J. Tolipova, O. Ishankulov, M. Umaraliyeva, I. Abdurahmonova. Biologiya, 10-sinf, 1-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2017
12

1-laboratoriya mashg‘uloti

Darslik: 58–59-betlar
MaqsadDNK, RNK, oqsil biosintezi va energiya almashinuviga doir masalalarni qoidalar asosida yechish.
Yangi so‘zlar
komplementarlik · complementaritykodon · codonnukleotid · nucleotidemasala · problem
Tushuntirish

Laboratoriya mashg‘uloti masalalar yechishdan iborat. Qoidalar: 1) DNKda A = T va G = C, A + G = T + C; A–T orasida 2, G–C orasida 3 ta vodorod bog‘ bor. 2) Qo‘sh zanjirli DNKda qo‘shni nukleotid juftlari orasi taxminan 0,34 nm; uzunlik = juftlar soni · 0,34 nm. 3) i-RNK DNK matritsa zanjiriga komplementar (A–U, T–A, G–C); 3 nukleotid = 1 kodon = 1 aminokislota (to‘xtash kodonini hisobga olmasdan). 4) Oqsil massasi ≈ aminokislotalar soni · 120 (o‘rtacha qoldiq massasi shartli). 5) Energiya: darslik shartli qiymatlari – 1 glukoza aerob parchalanganda 38 ATF, kislorodsiz (sut kislotali) parchalanganda 2 ATF. Ish tartibi: masala shartini yozing, qaysi qoida kerakligini aniqlang, hisoblang, javobni birligi bilan yozing va xulosa chiqaring.

QoidaIfodasi
DNKA = T, G = C; A–T 2 ta, G–C 3 ta vodorod bog‘
DNK uzunligijuftlar soni · 0,34 nm
mRNK3 nukleotid = 1 kodon = 1 aminokislota
Oqsil massasiaminokislotalar soni · 120
ATF38 (aerob), 2 (anaerob)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Laborant bakteriya DNKsi taxminan 5 million juft nukleotiddan iborat ekanini biladi va uzunligini hisoblaydi: 5 000 000 · 0,34 nm = 1 700 000 nm, ya’ni taxminan 1,7 mm. Bu bakteriya hujayrasining o‘zidan yuzlab marta uzun, shuning uchun DNK hujayrada juda ixcham o‘ralgan.

Kim ishlatadi

Genom laboratoriyasi texnigi ketma-ketliklarni o‘lchaydi, ma’lumotlar tahlilchisi DNK hajmini saqlash uchun hisoblaydi, o‘qituvchi masalalar tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

DNK uzunligi haqida o‘zingiz qisqa masala tuzing va nanometrlarni millimetrga o‘girishni tekshirib, sinfdoshingizga yechtiring.

Namunalar
ƒFormula
2400 : 2 · 0,34 = 408
nm
DNK qismida jami 2400 nukleotid va 20% adenin bor. A = T = 20% · 2400 : 100 = 480 dan; G = C = (100 – 40) : 2 = 30%, ya’ni 720 dan; uzunligi 2400 : 2 · 0,34 = 408 nm.
DNK shablonTAC AAA TTT CCA ACT
mRNKAUG UUU AAA GGU UGA
OqsilMet–Phe–Lys–Gly, to‘xtash
i-RNK: AUG UUU AAA GGU UGA. Jadval (AUG – Met, UUU – Phe, AAA – Lys, GGU – Gly, UGA – to‘xtash) bo‘yicha oqsil: Met–Phe–Lys–Gly; matritsa DNK zanjiri: TAC AAA TTT CCA ACT.
Sinfda faoliyat

«Masala musobaqasi». Jamoalar bir xil masalani turli usulda yechib, javoblarini taqqoslaydi va bir-birining xatolarini topadi.

Mashq
1
DNK parchasi 2000 nukleotiddan iborat, timin 24%. Guanin nukleotidlari soni nechta? (Faqat son.)
2
DNK zanjirining bir qismi ACGTTAGCC. Shu qism va unga komplementar zanjir orasida jami nechta vodorod bog‘ bor? (Faqat son.)
3
Massasi 24000 bo‘lgan oqsilni kodlovchi i-RNK qismida (to‘xtash kodonisiz) nechta nukleotid bor? (Qoldiq massasi 120 deb oling; faqat son.)
4
6 mol glukozadan 2 mol aerob, 4 mol kislorodsiz (sut kislotali) parchalansa, jami necha mol ATF hosil bo‘ladi? (Darslik qiymatlari; faqat son.)
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTog‘da har kilometrga 6 °C?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →