Paleozoy, mezozoy va kaynozoy eralari

Mezozoy erasi taxminan 252 dan 66 mln yil oldingacha (taxminan 186 mln yil) davom etgan va trias, yura hamda bo‘r davrlaridan iborat. Quruqlikda ochiq urug‘li o‘simliklar (ignabargli, sikadlar) hukmron bo‘lgan; bo‘r davrida yopiq urug‘li (gulli) o‘simliklar paydo bo‘lib, tez tarqalgan, ular bilan hasharotlar changlatuvchi sifatida birga evolutsiyalangan. Hayvonlardan sudralib yuruvchilar, ayniqsa dinozavrlar, hukmron bo‘lgan; dengizlarda ixtiozavr va boshqa dengiz sudralib yuruvchilari yashagan, osmonda uchuvchi kaltakesaklar (pterozavrlar) uchgan. Taxminan 225 mln yil oldin birinchi mayda sutemizuvchilar paydo bo‘lgan; yura oxirida (taxminan 150 mln yil oldin) arxeopteriks kabi parrakli, tishli, uzun dumli qushsimon dinozavrlar bo‘lgan. Hozirgi qushlar – tirik dinozavrlar guruhi (teropodlar avlodi). Era boshida quruqlik yagona materik – Pangeya edi; yura-bo‘r davrida u bo‘linib, materiklar sekin ajrala boshlagan. Mezozoy oxirida, taxminan 66 mln yil oldin, yirik asteroid Meksika yaqinida (Chiksulub) Yerga tushgan va, vulqon faolligi bilan birga, ommaviy qirilishga olib kelgan: qushdan boshqa dinozavrlar, pterozavrlar, dengiz sudralib yuruvchilari yo‘qolgan. Kaynozoy erasi 66 mln yil oldin boshlangan va hozirgacha davom etadi; paleogen, neogen va to‘rtlamchi (antropogen) davrlardan iborat (eski darsliklardagi «uchlamchi davr» nomi hozir ishlatilmaydi). Dinozavrlar yo‘qolgach, sutemizuvchilar va qushlar xilma-xil bo‘lib, ko‘p ekologik o‘rinlarni egallagan (adaptiv radiatsiya): otlar, kitsimonlar, yirtqichlar, primatlar. Neogenda dasht va savannalar kengaygan. To‘rtlamchi davr (taxminan 2,6 mln yil oldin boshlangan) muzlik va iliqlik davrlari almashinishi bilan ajralib turadi; shu davrda odam paydo bo‘lgan. Hozirgi turlarning yo‘qolish tezligi odam faoliyati tufayli juda yuqori, shuning uchun tabiatni muhofaza qilish zarur.