Sintetik nazariya. Tur hosil bo‘lishi

Yangi tur populatsiyalar orasida alohidalanish paydo bo‘lib, ularning gen tarkibi farqlanib boradi va ular endi chatishmaydigan bo‘lib qolganda hosil bo‘ladi. Darvin bo‘yicha tur hosil bo‘lishining uch yo‘li: filetik (bir tur asta-sekin boshqasiga aylanadi, turlar soni ortmaydi), duragaylash (ikki tur chatishishidan uchinchisi) va divergensiya (belgilarning ajralishi – bir turdan bir nechta tur). Ikki asosiy tur: allopatrik (geografik) – tur areali daryo, tog‘, dengiz bilan bo‘linib, populatsiyalar mustaqil o‘zgaradi (Galapagos vyuroklari, Baykal ko‘lidagi ko‘p turlar, g‘o‘za avlodi turlari qit’alarga tarqalishi); simpatrik (ekologik) – tur o‘z arealida qoladi, lekin alohidalanish ko‘payish muddati, yashash joyi yoki xulq farqi tufayli ro‘y beradi. O‘simliklarda poliploidiya – xromosomalar to‘plami karrali ortishi – bir-ikki avlodda yangi tur berishi mumkin; madaniy o‘simliklarning ko‘pi poliploid: kartoshka, g‘o‘za (Gossypium hirsutum, 2n = 52 – ikki turning duragaylanib xromosomalari ikkilanishidan paydo bo‘lgan), yumshoq bug‘doy – 6 to‘plamli (2n = 42). G. Karpechenko (1928) turp va karamni chatishtirib (har birida 2n = 18) 2n = 36 bo‘lgan unumli duragay oldi, bu duragay ikkala ota-onadan reproduktiv alohida yangi tur sifatidagi misol. Tur hosil bo‘lishi odatda uzoq davom etadi, shuning uchun uni tajribada kuzatish qiyin; shunga qaramay poliploidiya va bakteriyalar, hasharotlar kabi tez ko‘payuvchi guruhlarda jarayon bevosita o‘rganiladi.