O‘zbekistonda gen muhandisligi va biotexnologiya fani yutuqlari
O‘zbekistonda gen muhandisligi bo‘yicha tadqiqotlar XX asrning 80-yillari boshida Fanlar akademiyasi olimlari tashabbusi bilan boshlangan; ularda akademik O. Sodiqov va A. Abdukarimov kabi olimlar katta o‘rin tutgan. Keyinchalik Genetika institutlari va gen muhandisligiga ixtisoslashgan ilmiy markazlar («Geninmar» dasturi va markazi) tashkil etildi. Asosiy yo‘nalish – g‘o‘za: olimlar paxta tolasi uzunligi, erta gullash va stresslarga (qurg‘oqchilik, sho‘rlanish, kasalliklar) chidamlilikni belgilovchi bir necha o‘nlab genlarni ajratib, klonladilar; bu genlarning faolligini «gen nokaut» usulida o‘zgartirib, yuqori agronomik ko‘rsatkichli g‘o‘za navlari olish ustida ishlandi. Tibbiyotda PZR yordamida xavfli yuqumli va irsiy kasalliklarning molekular tashxisi, gepatit B ni aniqlash va unga qarshi vaksina bo‘yicha ishlar, kardiomiopatiyaning irsiylanishini o‘rganish olib borildi. Sud tibbiyoti ekspertizasida DNK daktiloskopiyasi (DNK ketma-ketligi bo‘yicha shaxsni aniqlash) qo‘llanadi. Ekologik yo‘nalishda tuproq va yer osti suvlarida to‘plangan pestitsid qoldiqlarini parchalovchi Pseudomonas bakteriyalari genlarini g‘o‘za rizosferasidagi bakteriyalarga ko‘chirish tadqiqotlari o‘tkazildi. Hozirgi vazifa – suv tanqisligi, sho‘rlanish, kasallik va zararkunandalarga chidamli, serhosil ekinlar navlarini yaratish.
«Tadqiqot yo‘nalishlari xaritasi»: guruhlar g‘o‘za, tibbiyot, sud ekspertizasi, ekologiya bo‘yicha bittadan plakat tayyorlab, qisqa taqdimot qiladi.