Diduragay va poliduragay chatishtirish. G. Mendelning uchinchi qonuni
Ikki juft belgi bo‘yicha farq qiladigan organizmlarni chatishtirish diduragay chatishtirish deyiladi. Mendel sariq silliq (AABB) va yashil burushgan (aabb) no‘xatlarni chatishtirdi: F1 da barchasi sariq silliq (AaBb). F1 o‘zaro chatishtirilganda F2 da to‘rt xil fenotip 9 : 3 : 3 : 1 nisbatda hosil bo‘ldi: 9 sariq silliq, 3 sariq burushgan, 3 yashil silliq, 1 yashil burushgan. Uchinchi qonun (belgilarning mustaqil irsiylanishi): har bir juft belgi boshqasidan mustaqil irsiylanadi, chunki turli juft allellar meyozda tasodifiy birikib, AB, Ab, aB, ab gametalarni teng ehtimol bilan beradi. F2 da 16 ta kombinatsiya bo‘ladi (4 × 4), shuning uchun Pennet katagidan foydalaniladi. Har bir belgi alohida olinganda esa 3 : 1 nisbat saqlanadi. Qonun faqat genlar turli xromosomalarda joylashganda bajariladi. Uch va undan ko‘p juft belgi bo‘yicha chatishtirish poliduragay chatishtirish deyiladi: n juft belgida F1 2ⁿ xil gameta beradi, F2 da fenotip sinflari 2ⁿ, genotip sinflari 3ⁿ ta bo‘ladi; masalan, triduragayda 8 xil gameta, 64 ta kombinatsiya va 27 : 9 : 9 : 9 : 3 : 3 : 3 : 1 nisbat.
| ♀ \ ♂ | AB | Ab | aB | ab |
|---|---|---|---|---|
| AB | AABB | AABb | AaBB | AaBb |
| Ab | AABb | AAbb | AaBb | Aabb |
| aB | AaBB | AaBb | aaBB | aaBb |
| ab | AaBb | Aabb | aaBb | aabb |
Fenotip: 9 : 3 : 3 : 1
Bug‘doy seleksioneri qurg‘oqchilikka chidamli ham, hosildor ham nav olmoqchi. Bu ikki xususiyat turli ota-onalardan keladi va ikkinchi avlodda aralashadi, shuning uchun u ko‘p minglab o‘simlikni ekib, eng yaxshilarini tanlashi kerak.
Paxta seleksioneri ikki foydali belgini birlashtiradi, chorva zotlarini yaxshilovchi mutaxassis muhim belgilarni kuzatadi, tadqiqotchi tajribalar uchun meva pashshasidan foydalanadi.
Mevada ikki xususiyatni (masalan, shirin va urug‘siz) birlashtirishni xohlasangiz, nima uchun ko‘p avlod kerak bo‘lishini yozing.
| ♀ \ ♂ | ab |
|---|---|
| AB | AaBb |
| Ab | Aabb |
| aB | aaBb |
| ab | aabb |
Fenotip: 1 : 1 : 1 : 1
«Gametalar jadvali»: guruhlar AaBb, AaBbCc genotipli organizm beradigan gametalarni yozib chiqib, ularning sonini taqqoslaydi.