Yassaviy hikmatlari haqida
Darslik Yassaviy hikmatlaridagi ishq va oshiq mavzusini boshqa mumtoz shoirlardan farqli, Allohga bo‘lgan ishq sifatida tushuntiradi. Chin oshiq – nafsdan kechgan, qanoatli, yaxshilarga xizmat qilgan, mehnatni rohatdan afzal ko‘rgan kishi; ishq esa «bebaho dur» kabi har nomardga sotilmaydi. Nafs hikmatlarda ma’naviy kamolotga to‘siq bo‘luvchi yovuz kuch sifatida «shum», «bad» kabi sifatlar bilan ta’riflanadi. Obrazlar ikki manbaga ega: pir, darvish, oshiq, zohid, ummat, shayton kabilari tasavvuf bilan, yo‘l, rabot, karvon, o‘q kabilari xalq og‘zaki ijodi an’analari bilan bog‘liq. Hikmatlar asosan to‘rtlik va murabba’ shaklida, barmoq vaznida yozilgan, so‘z takrori ohangdorlikni oshiradi. Bu xalq og‘zaki ijodiga yaqinlik hikmatlarning keng tarqalishiga sabab bo‘lgan.
| Chin oshiq | Nafs |
|---|---|
| nafsdan kechadi, qanoatli | ma’naviy kamolotga to‘siq |
| mehnatni rohatdan afzal ko‘radi | «shum», «bad» deb ataladi |
O‘quvchi do‘stiga charchoqni tushuntirolmay, «yelkamda og‘ir xalta bor» deydi. Do‘sti darrov tushunadi va dam olishni taklif qiladi. Obraz his-tuyg‘uni so‘zdan tezroq yetkazadi.
Qo‘shiq matni mualliflari, notiqlar va o‘qituvchilar fikrni obraz orqali tushunarli va yodda qoladigan qiladi.
Biror tuyg‘uni (xursandlik, charchoq, kutish) obrazga aylantiring va «Bu ... ga o‘xshaydi» deb bir gap ayting.
Ikki ustunli jadval tuzing: «tasavvufga oid obrazlar» va «xalq og‘zaki ijodiga oid obrazlar»; darslikdagi so‘zlarni ularga ajrating.