ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Ahmad Yassaviy: hayoti va hikmatlari

Darslar 7–8 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
8

Yassaviy hikmatlari haqida

Darslik: 1-qism, 53–57-betlar
MaqsadYassaviy hikmatlarining mavzusi, obrazlari va she’riy shaklini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
pir · spiritual guide, masteroshiq · lover (here, one who loves the Creator)murabba’ · four-line stanza poem (murabba‘)barmoq vazni · syllabic metre
Tushuntirish

Darslik Yassaviy hikmatlaridagi ishq va oshiq mavzusini boshqa mumtoz shoirlardan farqli, Allohga bo‘lgan ishq sifatida tushuntiradi. Chin oshiq – nafsdan kechgan, qanoatli, yaxshilarga xizmat qilgan, mehnatni rohatdan afzal ko‘rgan kishi; ishq esa «bebaho dur» kabi har nomardga sotilmaydi. Nafs hikmatlarda ma’naviy kamolotga to‘siq bo‘luvchi yovuz kuch sifatida «shum», «bad» kabi sifatlar bilan ta’riflanadi. Obrazlar ikki manbaga ega: pir, darvish, oshiq, zohid, ummat, shayton kabilari tasavvuf bilan, yo‘l, rabot, karvon, o‘q kabilari xalq og‘zaki ijodi an’analari bilan bog‘liq. Hikmatlar asosan to‘rtlik va murabba’ shaklida, barmoq vaznida yozilgan, so‘z takrori ohangdorlikni oshiradi. Bu xalq og‘zaki ijodiga yaqinlik hikmatlarning keng tarqalishiga sabab bo‘lgan.

Chin oshiqNafs
nafsdan kechadi, qanoatlima’naviy kamolotga to‘siq
mehnatni rohatdan afzal ko‘radi«shum», «bad» deb ataladi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi do‘stiga charchoqni tushuntirolmay, «yelkamda og‘ir xalta bor» deydi. Do‘sti darrov tushunadi va dam olishni taklif qiladi. Obraz his-tuyg‘uni so‘zdan tezroq yetkazadi.

Kim ishlatadi

Qo‘shiq matni mualliflari, notiqlar va o‘qituvchilar fikrni obraz orqali tushunarli va yodda qoladigan qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror tuyg‘uni (xursandlik, charchoq, kutish) obrazga aylantiring va «Bu ... ga o‘xshaydi» deb bir gap ayting.

Namunalar
Misol: hikmatdagi tasvirlar ishqda chekilgan azobni ko‘rsatadi; shoir ishqni parvonaning shamda kuyishiga o‘xshatadi – bu o‘xshatish ishq qurbon talab qilishini bildiradi.
Misol: shoir zohid yoki obid bo‘lishga emas, oshiq bo‘lishga chaqiradi va chin oshiqlikni qo‘yadi: faqat tashqi ibodat emas, ishq va amaldagi sadoqat muhim.
Sinfda faoliyat

Ikki ustunli jadval tuzing: «tasavvufga oid obrazlar» va «xalq og‘zaki ijodiga oid obrazlar»; darslikdagi so‘zlarni ularga ajrating.

Mashq
1
Hikmatlarda chin oshiq qanday tasvirlanadi?
2
Yassaviy she’rlari qanday shaklda va qaysi vaznda yozilgan?
3
Pir, darvish, oshiq obrazlari qaysi sohaga, yo‘l, karvon, o‘q obrazlari qaysi sohaga bog‘liq?
4
Nima uchun «Ishqsizlarni joni yo‘q, imoni yo‘q» degan fikr hikmat g‘oyasining ifodasi deyiladi? 3–4 jumlada izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTog‘da har kilometrga 6 °C?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →