Nazariy ma’lumot: she’riy san’atlardan namunalar
Darslikning nazariy qismiga ko‘ra, tashbeh (o‘xshatish)da ikki narsa umumiy belgisi bo‘yicha qiyoslanadi; uning to‘rt qismi: o‘xshatilgan narsa, o‘xshagan narsa, o‘xshatish sababi va vositasi. Istiora («qarz olish») ham o‘xshashlikka tayanadi, lekin sabab va vosita aytilmaydi, shuning uchun uni qisqartirilgan o‘xshatish ham deyishadi. Tazod – zid tushunchalarni qarshilantirish; talmeh – mashhur voqea yoki shaxsga ishora; tajohil ul-orif – bilib turib bilmaslikka olish; husni ta’lil – fikrni haqiqatga to‘g‘ri kelmaydigan, lekin go‘zal, shoirona asoslash. Tajnis – talaffuzi bir-biriga yaqin so‘zlarni turli ma’noda qo‘llash; tuyuq janrining to‘rt misrasidan uchtasi tajnisga tayanadi. Ta’did – bir qatorda bir necha tushunchani ketma-ket sanash; tanosib – mantiqan bog‘liq so‘zlarni birga qo‘llash. So‘z takroriga asoslangan san’atlar: ishtiqoq (bir o‘zakli so‘zlar), tasdir (bayt boshidagi so‘z oxirida takrorlanadi), tasbe (misra oxiridagi so‘z keyingi misra boshida), tardi aks (so‘zlar keyingi misrada o‘rin almashadi). Nido esa tuyg‘uni kuchli ifodalash uchun murojaat qilishdir.
| San’at | Qisqacha ma’nosi |
|---|---|
| tashbeh | ikki narsani umumiy belgi bo‘yicha qiyoslash |
| istiora | sabab va vosita aytilmaydi |
| tazod | zid tushunchalarni qarshilantirish |
| talmeh | mashhur voqea yoki shaxsga ishora |
| husni ta’lil | chiroyli, ammo haqiqatga to‘g‘ri kelmaydigan sabab |
Viktorina kechasida o‘quvchi qiyin topshiriq haqida «miyam tugunga aylandi» deydi. Jamoadoshlari kuladi va yengil nafas oladi. Ko‘chma iboralar kundalik so‘zlashuvda biz sezmagan holda ishlaydi.
O‘qituvchilar, jurnalistlar, notiqlar va tarjimonlar ko‘chma ma’noli iboralarni ishlatadi va tarjima qilishda ularning ma’nosini saqlashga harakat qiladi.
Bugun eshitgan yoki o‘qigan bitta ko‘chma ma’noli iborani toping va uni oddiy so‘z bilan ayting.
Qo‘lda kartochkalar: san’at nomi va o‘zingiz to‘qigan bir jumla. Juftlikdagi o‘rtoq qaysi san’at ekanini topadi va nima uchun shunday deganini aytadi.