☰ Mundarija · Adabiyot

«Rustamxon» dostonidan parcha

Darslar 2 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
2

«Rustamxon» (dostondan parcha)

Darslik: 1-qism, 8–23-betlar
Maqsad«Rustamxon» dostonidan parchaning mazmunini, qahramonlari va voqealar tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
baxshi · bard, folk singer of dastanskundosh · co-wife (another wife of the same husband)ajdahor · dragonqalandar · wandering dervish
Tushuntirish

«Rustamxon» – xalq dostoni; darslikdagi parchani 1937-yilda baxshi Fozil Yo‘ldosh o‘g‘li tilidan Hodi Zarif yozib olgan. Voqealar Oqtosh viloyatida boshlanadi: keksayib qolgan podsho Sultonxon farzand tug‘ilishi xabaridan haddan tashqari quvonib ketishdan cho‘chib, Qurudum mamlakatiga safarga otlanadi va taxtni homilador xotini Huroyimga topshiradi. Huroyim o‘g‘il tug‘ib, unga Rustam deb ot qo‘yadi. Ikki kundoshi Momogul degan maston kampir bilan til biriktirib, Huroyim haqida yolg‘on arz yozdiradi; shundan so‘ng Huroyimni jazolash buyrug‘i beriladi, ammo Rustam onasini qutqarib, u bilan Hukumu tog‘iga ketadi. U yerda Rustam o‘tovda bog‘lab qo‘yilgan qiz Oftoboyni ko‘radi, uni ajdahor zulmidan qutqaradi va Bujul yurti uni uch kunga shoh qiladi. Oxirida pushaymon bo‘lgan Sultonxon qalandar qiyofasida o‘g‘lini topadi, Huroyim Rustamni to‘xtatib, ota-bola yarashadi, yomonlik qilgan kundoshlar jazolanadi va Rustam podsholikni rad etadi.

Namunalar
Misol: Sultonxon ketishdan oldin Huroyimdan farzandga qanday ot qo‘yishni aytadi – o‘g‘il bo‘lsa Rustamxon. Bu parchada ot qo‘yish ota xohishi bo‘yicha amalga oshgan.
Misol: Rustam Oftoboyga «ajdahordan qo‘rqma» deydi va uning yo‘lini so‘rab, jangga o‘zi boradi; g‘alaba belgisi sifatida ajdahor terisidan tasma olib keladi.
Sinfda faoliyat

Sinfni 4 guruhga bo‘ling: har guruh parchaning bittadan bosqichini (jo‘nash, fitna, ajdahor, yarashuv) 1 daqiqada og‘zaki aytib beradi, qolganlar tartibni tekshiradi.

Mashq
1
Parchani kim va qachon yozib olgan?
2
Sultonxon safarga ketayotib taxtni kimga topshiradi?
3
Rustam Hukumu tog‘ida kimni qutqaradi va kimdan?
4
Nima uchun Rustam shohlikni rad etadi? Matnga tayanib izohlang.