☰ Mundarija · Adabiyot

«O‘tkan kunlar» tahlili

Darslar 26 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
26

«O‘tkan kunlar» romanidan olingan boblar haqida

Darslik: 2-qism, 65–70-betlar
Maqsad«O‘tkan kunlar»dan olingan boblarning tahlilini, yozuvchi qo‘llagan badiiy usullarni bilish.
Yangi so‘zlar
sir saqlash · keeping a secret (suspense)epizodik obraz · episodic characterkonflikt · conflictqizlar majlisi · girls’ gathering
Tushuntirish

Darslik tahlilidan: birinchi bobda muallif Otabekning portretini beradi va Homid, Hasanali kabi obrazlarning kelib chiqishi, oilaviy muhitini tasvirlaydi. Otabek va Homid o‘rtasida uylanish haqida ikki xil qarash bor – bu konflikt roman davomida ijtimoiy guruhlar ziddiyati darajasiga ko‘tariladi. «Bek oshiq» bobida Otabekning ruhiy o‘zgarishi Hasanalining ko‘zi bilan beriladi; kimga oshiqligi sir saqlanadi – bu yozuvchilik usuli o‘quvchining qiziqishini oshiradi. Tasvir shu qadar jonliki, otlarning xashak chaynashi ko‘z oldimizga keladi, tovushi quloqqa eshitiladi. «Toshkand ustida qonliq bulutlar»da tarixiy voqea va shaxslar tilga olinadi; Qo‘qon markaz, Toshkent unga tobe, qipchoq va qora choponlilar orasida ijtimoiy ziddiyat bor. Xat – syujetni bog‘lovchi vosita; romanda ko‘plab maktublar beriladi. Kumush obrazi chiroyli, ammo xomush va sirli; qizlar majlisida qatnashgan epizodik obrazlar keyin voqealarda ko‘rinmaydi – ular Kumushning ruhiy holatini ochish uchun kerak. Darslikka ko‘ra, «Yusufbek hoji» bobidagi Hasanali bilan suhbatda Yusufbek hojining Sharq ulamolariga xos donishmandligi va farzandi uchun qayg‘urgan ota qiyofasi namoyon bo‘ladi. Roman adabiy til va xalq hayotini keng aks ettirgani bois uni qayta o‘qigan sayin yangi qirralari ochiladi; Oybek Qodiriy prozasini hayotiyligi bilan ajralib turadi, degan.

Namunalar
Misol: «Hukmnoma»da xat kutilmagan burilish yasaydi – shu xat tufayli Otabek va qutidor dor ostidan qaytariladi.
Misol: «Bek oshiq»da Hasanali tun bo‘yi xo‘jazodasini poylaydi – o‘quvchi Otabekning ichki dunyosini uning nigohi orqali biladi.
Sinfda faoliyat

Juftlikda 3 ta badiiy usul (portret, sir saqlash, maktub) uchun bittadan o‘zingiz yozgan misol toping va sinfga o‘qing.

Mashq
1
Darslikka ko‘ra, «sir saqlash» nima va qaysi bobda uchraydi?
2
Qizlar majlisidagi qizlar nega keyin ko‘rinmaydi?
3
Romanda xatlarning o‘rni qanday?
4
Nima uchun romanni qayta o‘qish foydali? Fikringizni asoslang.