☰ Mundarija · Adabiyot

«Boburnoma» haqida

Darslar 17 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
17

«Boburnoma» haqida

Darslik: 1-qism, 149–153-betlar
Maqsad«Boburnoma»ning tarixiy-adabiy ahamiyatini, mazmunini va Bobur shaxsiyati ochilgan jihatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
nasr · prosesolnoma · chronicleqiyoslash · comparisonrostgo‘ylik · truthfulness
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, «Boburnoma» – adabiy va tarixiy ahamiyatga ega asar: unda o‘rta asr Osiyosining tog‘lari, daryolari, iqlimi, aholisi, ijtimoiy-siyosiy ahvoli, ko‘plab kishilarning kechinmalari jamlangan. Asar Andijon, Samarqand, Xo‘jand, Hirotdan Kobul va Agragacha bo‘lgan taxminan 50 yillik voqealarni yoritadi, lekin 1508–1520, 1525 va 1530-yil voqealari unda aks etmagan. Bobur o‘z asarini boshida «Vaqoyi’» («Voqealar») deb atagan; Yusuf Xos Hojib va Rabg‘uziy davridagi nasr namunalaridan, Navoiy yuksaltirgan nasrdan keyin «Boburnoma» o‘zbek nasrida o‘ziga xos kashfiyot bo‘ldi. Voqealar aniq, ixcham, hayotiy haqiqatga mos bayon qilinadi; muallif tabiat tasviriga, joylar va kishilarning ta’rifiga katta e’tibor beradi. Bobur Amir Temur, Ulug‘bek, Husayn Boyqaro, Shayboniyxon kabilarga, shuningdek, shoirlar, musavvirlar va musiqachilarga, jumladan Navoiy, Behzod va Jomiyga baho beradi. Bobur shaxsiyatida rostgo‘ylik, mardlik, adolatparvarlik, mehribonlik va qattiqqo‘llik namoyon bo‘ladi; u o‘zining ham xatolarini yashirmaslikka intilgan.

Namunalar
Misol: Bobur Hasan Ya’qub she’rlari haqida ochiq fikr aytadi – ular sust va yoqimsiz, bunday she’r aytgandan aytmagan yaxshiroq – bu uning adabiy tanqidchiligi va rostgo‘yligini ko‘rsatadi.
Misol: Bobur 909 (1503–1504)-yil voqealarida Xisravshoh navkarlarining zo‘ravonligiga qarshi qat’iy chora ko‘rganini yozadi – urush paytida ham adolat mezonini tutgan.
Sinfda faoliyat

Sinf «Boburnoma» tasnifini tuzadi: 4 ustun – tarix, tabiat, odamlar tavsifi, adabiyot/san’at; har ustunga bitta misol (nomi bilan) topiladi.

Mashq
1
«Boburnoma»ning dastlabki nomi nima edi va qancha yillik voqealarni qamrab oladi?
2
Asarda qaysi yillar voqealari aks etmagan?
3
«Boburnoma» o‘zbek nasrida qanday o‘rin tutadi?
4
Nima uchun Bobur o‘z xatolarini ham yozganini «haqiqat»ga sodiqlik deyish mumkin? Izohlang.