«Ikki eshik orasi»

«Qora amma hikoyasi» – bu bobda voqealar Qora amma tilidan, birinchi shaxsda aytiladi. Urushdan keyingi yillar. Qora ammaning yagona o‘g‘li Kimsan frontga ketgan, hali qaytmagan; amma uni yillar bo‘yi kutadi, hatto aza ham ochmagan. Asrab olgan qizi va Kimsanning qallig‘i Robiya ham uni kutadi, yoshi o‘ttizga yaqinlashib qolgan. Ukasi Shomurodning xotini oilani tashlab ketgan, bola Muzaffar yolg‘iz qolgan. Qora amma bolaga achinib, Robiyani Shomurodga unashtirishni o‘ylaydi. Bu fikr unga azob beradi: u o‘g‘lidan kechirim so‘raydi, ammo oxiri Robiyaga gapirishga jazm qiladi. Robiya hayratdan qotib qoladi – chunki Shomurodni u «ada» deb o‘sgan. «Robiya hikoyasi» – Robiya o‘z bolaligini eslaydi: kasal onasi vafot etgan, o‘qituvchi otasi qahatchilik yillarida uni Toshkentga, so‘ng No‘g‘ayqo‘rg‘onga olib kelgan; oqsoqol Orif ularni Husan Dumaning uyiga joylashtirgan, Qora amma Robiyani qiz qilib olgan, Kimsan «aka» bo‘lgan. Qishloqda hasharda maktab quriladi. Keyin bir kecha otasini olib ketishadi: unga tuhmat qilingan; Orif oqsoqol uning aybsizligini isbotlashga va’da beradi, ammo uyda tintuv o‘tkaziladi, maktabda esa o‘qituvchi Robiyaga otasini «xalq dushmani» deb ta’na qiladi.