☰ Mundarija · Adabiyot

Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi

Darslar 1 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
1

Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi

Darslik: 1-qism, 3–7-betlar
MaqsadBadiiy adabiyotning inson ma’naviyatini boyitishdagi o‘rnini va 10-sinf kursining tarkibini tushunish.
Yangi so‘zlar
ma’naviyat · spirituality, inner moral and cultural wealthbadiiy adabiyot · imaginative literatureumuminsoniy qadriyatlar · universal human valuesbadiiy asar · work of literature
Tushuntirish

Darslikning kirish qismida badiiy adabiyot jamiyat, ma’naviyat, madaniyat va san’at tushunchalari bilan birga rivojlangan hodisa sifatida tushuntiriladi. Ma’naviyat – milliy va umuminsoniy qadriyatlarning odamdagi yaxlit ifodasi: kishining tuyg‘ulari, fikrlash tarzi va dunyoqarashi shu orqali baholanadi. Kitobga ko‘ra, adabiyot har bir xalqning Vatani, urf-odati va milliy xarakterini ulug‘laydi, shu bilan birga barcha uchun ardoqli bo‘lgan umuminsoniy tuyg‘ularni kuylaydi, shuning uchun u geografik chegara bilmaydi. Bir xalq yaratgan yetuk asar boshqa xalqlar uchun ham qadrli ma’naviy boylikka aylana oladi. Ma’naviyatni boyitish uchun har qanday kitob emas, balki yuksak badiiyat talablariga javob beradigan asarlar kerak. Darslik-majmuada xalq og‘zaki ijodi, qadimgi turkiy adabiyot, o‘zbek mumtoz adabiyoti, yangi o‘zbek adabiyoti va jahon adabiyotining tanlangan namunalari berilgan.

Namunalar
Misol: o‘qiganingiz Navoiy g‘azali o‘zbek tilida yozilgan bo‘lsa-da, uning muhabbat va sadoqat haqidagi fikrlari boshqa xalq o‘quvchisiga ham tushunarli – bu adabiyotning «chegara bilmasligi»ga misol.
Misol: dars boshida muallif G‘afur G‘ulomning kichik she’rini epigraf qilib keltirgan; epigraf – asar yoki bob oldidan berilib, uning ruhini ko‘rsatadigan qisqa matn.
Sinfda faoliyat

Juftliklarda ishlang: har biringiz o‘qigan bitta asarni tanlang va u sizda qanday fazilatni (mehr, jasorat, adolat) kuchaytirganini 2 jumlada ayting.

Mashq
1
«Ma’naviyat» tushunchasini o‘z so‘zingiz bilan ta’riflang.
2
Darslik-majmuada qaysi besh yo‘nalish bo‘yicha asarlar berilgan?
3
Tanish bir asardan «ma’naviyati yuksak» qahramonni eslang va uni qaysi xatti-harakatlari bilan baholaganingizni ayting.
4
Nega adabiyot «chegara bilmaydi» deyiladi? Sababini tushuntiring.