ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Alisher Navoiy: zamoni va asarlari

Darslar 11 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
11

Alisher Navoiy: hayoti va ijodi

Darslik: 1-qism, 72–81-betlar
MaqsadAlisher Navoiy zamonini, ijodining asosiy yo‘nalishlarini va asarlarini bilish.
Yangi so‘zlar
zullisonayn · bilingual (writing in two languages)devon · collection of a poet’s lyric poemstazkira · biographical anthology of poetsXamsa · a set of five dastans (khamsa)
Tushuntirish

Alisher Navoiy (1441–1501) XV asrning ikkinchi yarmida Temuriylar davrida yashagan: Samarqandda Ulug‘bek rasadxonasi 1018 yulduz holatini o‘rgangan, Hirot esa Husayn Boyqaro zamonida gullab-yashnagan. Navoiy turkiy va fors tillarida ijod qilgan zullisonayn shoir; turkiy she’rda taxallusi Navoiy, forsiyda Foniy. Bobur uning oltita masnaviy kitobi (beshtasi «Xamsa» javobida, yana biri «Lison ut-tayr») va to‘rt g‘azaliyot devoni – «G‘aroyib us-sig‘ar», «Navodir ush-shabob», «Badoyi ul-vasat», «Favoyid ul-kibar» bo‘lganini qayd etgan; to‘rt devon birgalikda «Xazoyin ul-ma’oniy» deyiladi. «Majolis un-nafois»da 459 ijodkor haqida ma’lumot berilgan va u sakkiz majlisdan iborat. «Mezon ul-avzon» aruz haqida, «Muhokamat ul-lug‘atayn» (1498) esa turkiy tilning boy imkoniyatlari haqida yozilgan ilmiy asar. Shuningdek, «Tarixi anbiyo va hukamo», «Tarixi muluki ajam», «Nasoyim ul-muhabbat», «Nazm ul-javohir», «Munshaot» (1499) kabi asarlari bor.

G‘aroyib us-sig‘arNavodir ush-shabobBadoyi ul-vasatFavoyid ul-kibarDevonlarMajolis un-nafoisMezon ul-avzonMuhokamat ul-lug‘ataynNasoyim ul-muhabbatIlmiy va nasriyNavoiy merosi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki tilni biladigan o‘quvchi yangi kelgan sinfdoshiga ko‘rsatmani so‘zma-so‘z emas, ma’nosini saqlab tushuntiradi. Yangi sinfdosh darrov tushunadi va ikkalasi ham qulay his qiladi. Shu tariqa bir til boshqa til sari ko‘prik bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar, diplomatlar va ko‘p tilli sinflarning o‘qituvchilari fikrni bir tildan ikkinchisiga ma’nosini saqlab o‘tkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir maqolni o‘zingiz biladigan boshqa tilga o‘z so‘zingiz bilan o‘giring va ma’no saqlanganini tekshiring.

Namunalar
Misol: Navoiy turkiy va fors tillarini qiyoslab, turkiy tilda yuzta fe’lga fors tilida muqobil so‘z yo‘qligini ko‘rsatadi – bu «Muhokamat ul-lug‘atayn»dagi isbot usuli.
Misol: «Majolis un-nafois» ning yettinchi majlisi Temur va temuriylarga, sakkizinchisi esa Husayn Boyqaroga atalgan – kitob tuzilishi xronologik va geografik tamoyilga asoslangan.
Sinfda faoliyat

Navoiy asarlarini turkumlar bo‘yicha (lirika, dostonlar, ilmiy, tarixiy, diniy-axloqiy) jadvalga joylashtiring; har bir ustunga kamida 2 asar yozing.

Mashq
1
Navoiy qaysi yillarda yashagan? U qaysi ikki tilda ijod qilgan?
2
«Xazoyin ul-ma’oniy» qaysi to‘rt devondan iborat?
3
«Majolis un-nafois» qanday asar va nechta ijodkor haqida ma’lumot beradi?
4
Nima uchun Navoiyni qomusiy olim va adib deyish mumkin? Asarlariga tayanib izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBakteriya va Yer massasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →