Darslar 11 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
11
Alisher Navoiy: hayoti va ijodi
Darslik: 1-qism, 72–81-betlar
MaqsadAlisher Navoiy zamonini, ijodining asosiy yo‘nalishlarini va asarlarini bilish.
Yangi so‘zlar
zullisonayn · bilingual (writing in two languages)devon · collection of a poet’s lyric poemstazkira · biographical anthology of poetsXamsa · a set of five dastans (khamsa)
Tushuntirish
Alisher Navoiy (1441–1501) XV asrning ikkinchi yarmida Temuriylar davrida yashagan: Samarqandda Ulug‘bek rasadxonasi 1018 yulduz holatini o‘rgangan, Hirot esa Husayn Boyqaro zamonida gullab-yashnagan. Navoiy turkiy va fors tillarida ijod qilgan zullisonayn shoir; turkiy she’rda taxallusi Navoiy, forsiyda Foniy. Bobur uning oltita masnaviy kitobi (beshtasi «Xamsa» javobida, yana biri «Lison ut-tayr») va to‘rt g‘azaliyot devoni – «G‘aroyib us-sig‘ar», «Navodir ush-shabob», «Badoyi ul-vasat», «Favoyid ul-kibar» bo‘lganini qayd etgan; to‘rt devon birgalikda «Xazoyin ul-ma’oniy» deyiladi. «Majolis un-nafois»da 459 ijodkor haqida ma’lumot berilgan va u sakkiz majlisdan iborat. «Mezon ul-avzon» aruz haqida, «Muhokamat ul-lug‘atayn» (1498) esa turkiy tilning boy imkoniyatlari haqida yozilgan ilmiy asar. Shuningdek, «Tarixi anbiyo va hukamo», «Tarixi muluki ajam», «Nasoyim ul-muhabbat», «Nazm ul-javohir», «Munshaot» (1499) kabi asarlari bor.
Namunalar
Misol: Navoiy turkiy va fors tillarini qiyoslab, turkiy tilda yuzta fe’lga fors tilida muqobil so‘z yo‘qligini ko‘rsatadi – bu «Muhokamat ul-lug‘atayn»dagi isbot usuli.
Misol: «Majolis un-nafois» ning yettinchi majlisi Temur va temuriylarga, sakkizinchisi esa Husayn Boyqaroga atalgan – kitob tuzilishi xronologik va geografik tamoyilga asoslangan.
Sinfda faoliyat
Navoiy asarlarini turkumlar bo‘yicha (lirika, dostonlar, ilmiy, tarixiy, diniy-axloqiy) jadvalga joylashtiring; har bir ustunga kamida 2 asar yozing.
Mashq
1
Navoiy qaysi yillarda yashagan? U qaysi ikki tilda ijod qilgan?