ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Alisher Navoiy ruboiylari

Darslar 14 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
14

Alisher Navoiy ruboiylari haqida

Darslik: 1-qism, 104–109-betlar
MaqsadRuboiy janrini, Navoiy lirikasining janr xilma-xilligini va darslikdagi ruboiylar mazmunini tushunish.
Yangi so‘zlar
ruboiy · ruba‘i, four-line poem«Xazoyin ul-ma’oniy» · “Treasures of Meanings”, Navoiy’s four divans«Nazm ul-javohir» · “String of Jewels”, hadith retold in versetuyuq · tuyuq, a short poetic form
Tushuntirish

Ruboiy – to‘rt misrali she’r; Navoiy «Xazoyin ul-ma’oniy»da 16 xil she’riy janrni qo‘llagan, mutaxassislar ruboiyni eng barakalilaridan biri deydi. «Xazoyin ul-ma’oniy» to‘rt mustaqil devondan tuzilgani uchun «Chor devon» deb ham ataladi. Lirik merosida g‘azal, qasida, ruboiy, tuyuq, qit’a, muxammas, tarji’band, masnaviy, soqiynoma, muammo kabi janrlar bor. «Nazm ul-javohir»da bir hadis mazmuni ruboiyda talqin qilinadi: otaga ko‘rsatilgan hurmat, albatta, qaytadi, lekin uni qaytaradigan keyingi avlod – bolalaringdir. Boshqa ruboiyda ko‘pchilik chetlangan kishi aslida elning yomoni sanaladi, chunki xulqi hammaga zarar. Yana bir ruboiyda g‘ariblikda kishi shod bo‘lmasligi, oltin qafasdagi gul bulbulga o‘z uyi bo‘lolmasligi haqida aytiladi – bu vatan sog‘inchi mavzusi. «Yaxshi» so‘zi takrori bilan yor portreti chizilgan ruboiy esa ona tilining tasvir imkoniyatlarini ko‘rsatadi.

g‘azalqasidaruboiytuyuqqit’amuxammastarji’bandmasnaviysoqiynomamuammoNavoiy lirikjanrlari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Devoriy gazetada e’lon uchun to‘rt qator joy ajratilgan. O‘quvchi fikrini shu joyga sig‘dirish uchun muhim so‘zlarni tanlab, ortiqchasini tashlaydi. E’lon qisqa, ammo to‘liq chiqadi.

Kim ishlatadi

Sarlavha yozuvchilar, muharrirlar va o‘qituvchilar fikrni berilgan joyga sig‘dirishda ortiqchasini tashlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun kechgan bir voqeani to‘rt qisqa gapda ayting: har biri bitta fikrga ega bo‘lsin.

Namunalar
Misol: «Nazm ul-javohir»dagi ruboiy mazmuni: bugun otangga ko‘rsatgan mehr-u hurmat ertaga sening o‘z farzandlaringdan senga qaytadi – shu bois bu ruboiy avlodlar zanjirini eslatadi.
Misol: gul va bulbul haqidagi ruboiy g‘urbat – yot yurtda yashashning qiyinligini tasvirlaydi: bulbul uchun eng yaxshi manzil uning o‘z gulshani, oltin qafas emas.
Sinfda faoliyat

Har bir o‘quvchi Navoiyning (kitobdagi) bitta ruboiysi mazmunini 2 jumlada o‘z so‘zi bilan aytadi, boshqalar uning qaysi ruboiy ekanini topadi.

Mashq
1
Ruboiy necha misradan iborat? Navoiy «Xazoyin ul-ma’oniy»da nechta she’riy janrdan foydalangan?
2
«Xazoyin ul-ma’oniy» nega «Chor devon» deb ataladi?
3
«Nazm ul-javohir»dagi ruboiy qaysi tushunchani she’riy talqin qiladi?
4
Nega gul va bulbul haqidagi ruboiyni vatan sog‘inchi she’ri deyish mumkin? Izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMukammal talabaning kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →