ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Atoyi va uning g‘azallari

Darslar 9 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
9

Atoyi va uning g‘azallari

Darslik: 1-qism, 58–61-betlar
MaqsadAtoyining hayoti haqidagi ma’lumotlarni va uning g‘azallarining umumiy xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
g‘azal · ghazal, lyric poem of bayts on lovematla’ · opening bayt of a ghazalmaqta’ · closing bayt of a ghazal, usually with the pen namearuz · aruz, quantitative metre
Tushuntirish

Atoyi XV asrda Balxda tug‘ilgan; hayoti haqida ma’lumotlar kam. Darslikka ko‘ra, u Ahmad Yassaviy nasabiga mansub Ismoil Ota avlodidan bo‘lgan, Samarqand, Buxoro va Balxda yashagan, Mirzo Ulug‘bek saroyida xizmat qilgan. U turkiy va fors tillarida ijod qilgan, taxallusini shayx ota-bobolariga ishora qilib «Ato» deb olgan. Alisher Navoiy «Majolis un-nafois»da uni darveshvash, xushxulq kishi sifatida eslab, she’ri turkiy tilda so‘zlovchilar orasida mashhur bo‘lganini aytgan. G‘azallari asosan aruzning turli bahrlarida, ayniqsa ramalda yozilgan; vazni yengil, misralari qisqa, tili sodda va ravon, shuning uchun ko‘pi xalq qo‘shig‘iga aylangan. Shoir ijodi to‘liq yetib kelmagan: taxminan XVI asrda ko‘chirilgan, 260 g‘azalli devon qo‘lyozmasi Sankt-Peterburgda saqlanadi. Darslikdagi uch g‘azalda go‘zal yorga muhabbat, sadoqat va ayriliq tasvirlanadi.

vazn: aruzmavzu: yorgamuhabbat, sadoqat,ayriliqAtoyi g‘azallari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab arxivida o‘quvchilar eski yozuvli daftarni topdi. Uni yozgan odam haqida deyarli hech narsa ma’lum emas, lekin yozuvning o‘zi uning fikrlari va qiziqishlarini ko‘rsatadi. O‘quvchilar ma’lum va noma’lum narsalarni alohida yozib chiqdi.

Kim ishlatadi

Arxivchilar, qo‘lyozma tadqiqotchilari, kutubxonachilar va restavratorlar ma’lumot kam bo‘lganda ham yozuvdan xulosa chiqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyingiz yoki sinfdagi bir narsa haqida «nimani bilaman, nimani bilmayman?» deb ikki qisqa ro‘yxat tuzing.

Namunalar
Misol: darslikdagi birinchi g‘azalda yor suv bo‘yida o‘tirgan pariga o‘xshatiladi, uning nozikligi shunchalikki, go‘yo uni suv bilan yutish mumkin – bu mubolag‘ali tasvir.
Misol: ikkinchi g‘azal oxirida shoir o‘zini yor «sarvi ozodi»ning bandasi, ya’ni quli deb ataydi; u mansab emas, sevgan kishisiga sadoqatni xohlaydi – bu g‘azalning maqta’si.
Sinfda faoliyat

Guruhlarda g‘azaldagi «go‘zallik belgilari» (yuz, qoshlar, soch, qad) ro‘yxatini tuzing va ularga mumtoz she’riyat odatda qanday o‘xshatishlar berishini muhokama qiling.

Mashq
1
Atoyi qayerda va qachon yashagan? Qaysi saroyda xizmat qilgan?
2
Atoyi taxallusi nimani anglatadi va u nega shu taxallusni tanlagan?
3
Uning devoni qo‘lyozmasi nechta g‘azalni o‘z ichiga oladi va qayerda saqlanadi?
4
Nima uchun Atoyi g‘azallari xalq qo‘shig‘iga aylanib ketgan? Sabablarini tushuntiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHech qachon tushmaydigan to‘pHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →